Text
Über verschiedene Lebewesen auf Planeten
Achtung: der diplomatische Text wird noch nachkollationiert.
Ἔνθεν μὲν πλέομεν τὸ φίλον ἀκαχήμενοι ἦτορ?????‒◡ Ἔνθεν μὲν πλέομεν τὸ φίλον ἀκαχήμενοι ἦτορ Von da flogen wir betrübt im lieben Herzen Odtud potom jsme pluli a v milém se trudili srdci,
- Sim.:
- (grc) ἔνθεν μὲν πλέομεν τὸ φίλον ἀκαχήμενοι ἦτορ] cf. Od. 9,62 et al. (ἔνθεν δὲ προτέρω πλέομεν ἀκαχήμενοι ἦτορ)
- Hs.:
- (grc) 1-3: primum in fine cantus Astr. 12, pro his Δηρὸν μὲν πλέομεν ζακενὸν δι’ ἀπείρονα κόσμον [Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν]. M
- Krit.:
- (grc) φρεσὶν deb.
- Sim.:
- (grc) πορνογυνῆτι] nl.
- Hs.:
- (grc) ὀξὺ] σφόδρα M supra
- Sim.:
- (grc) vide supra ad Astr. 1,8
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ M (recte)
- Krit.:
- (grc) σιγαλόεντα deb.
- Sim.:
- (grc) ἀστέρα σιγαλόεντα] cf. clausulam Homericam εἵματα σιγαλόεντα ( Il. 22,154); ἀστέρα scilicet metri causa pro ἄστρα
- Hs.:
- (grc) σιγαλόεντα] τηλεορῶντα M
- Anm.:
- (grc) μέλαν μέγα χάσμα] Zur Unterstreichung der unendlichen, schwarzen Leere dient auch die Alliteration μέλαν μέγα. Zur Junktur μέγα χάσμα vgl. Hes. Th. 740 (χάσμα μέγ’) (dort vom Tartaros).
- Krit.:
- (grc) ἀφικόμεθ’ deb.
- Hs.:
- (grc) γε] δὲ M
- Krit.:
- (grc) παμπόλεας deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνισπεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) ἔναιον M (recte)
- Sim.:
- (grc) ἀφικόμεθ’, ᾧ τοι ἔναιον] vide supra ad Astr. 3,1‒3
- Sim.:
- (grc) ὠπί] Homerus et Hesiodus tantum forma accusativi utuntur (cf. LSJ s.v. ὤψ)
- Krit.:
- (grc) πουλὺ δ’ ἀεικέλιαι M (recte)(grc) ἐνὶ deb.
- Hs.:
- (grc) γ’ M ante ἦσαν
- Krit.:
- (grc) χθόνιοι deb.
- Sim.:
- (grc) βροτοὶ ἄνδρες] vide supra ad Astr. 10,13
- Hs.:
- (grc) μεταθήτωρ M primum
- Krit.:
- (grc) πιθανοί deb.
- Krit.:
- (grc) ἐϊκυῖαι deb.
- Krit.:
- (grc) ξηροβιοῦσαι deb.(grc) πόδια deb.
- Sim.:
- (grc) ξηροβιῶσαι] nl.
- Sim.:
- (grc) βοτάνην κατέδουσαι] cf. Od. 11,116 et al. (βίοτον κατέδουσι)
- Krit.:
- (grc) χεροήθεις deb.
- Hs.:
- (grc) ταύτας] τούτους M primum
- Krit.:
- (grc) πῖνον deb.
- Sim.:
- (grc) γάλ’ ἀμέλγοντες] cf. Il. 4,434 (ἀμελγόμεναι γάλα λευκόν)(grc) πῖνον καὶ αἷμα κελαινόν] cf. Od. 11,98 (πίεν αἷμα κελαινόν)
- Krit.:
- (grc) προβοσκιδέεσσι deb.(grc) τρυπάοντες deb.
- Anm.:
- (grc) σέβον] Zum aktiven σέβω (nachhomerisch) siehe LSJ s.v. σέβομαι ΙΙ.
- Sim.:
- (grc) βιότου διαιωονίοιο] cf. NT Mt. 19,16 (ζωὴν αἰώνιον) et al.; de adiectivo διαιώνιος cf. Pl. Ti. 39e et al.
- Anm.:
- (grc) ζωὴν ζαιώνιον] Man beachte die Alliteration. ζαιώνιον = διαιώνιον. Siehe Glossar.
- Krit.:
- (grc) πιέσθαι M (recte)
- Sim.:
- (grc) φέρτερον εἴη] vide supra ad Astr. 7,161
- Krit.:
- (grc) παρῆγον deb.
- Sim.:
- (grc) = Astr. 1,213. Vide etiam infra 51.224
- Anm.:
- (grc) 36-38: In diesem Gesang zwar variierte, aber insgesamt formelhafte Gruppe von Versen zur Abgrenzung der einzelnen Kurzepisoden.
- Anm.:
- (grc) θαυμάζοντες ὁσίην δέ τε τούτων] Offensichtlich eine Kritik an übertriebener Frömmigkeit. Erstaunen und Wunder werden ebenfalls formelhaft in diesem Gesang zwischen die Episoden gesetzt. Siehe unten 120.223.376. Dadurch soll offensichtlich der Typus der unglaublichen Wundergeschichten parodiert werden.
- Krit.:
- (grc) Ἀνταρκτίδα deb.
- Sim.:
- (grc) Ἀνταρκτίδα γαῖαν] cf. iuncturas Homericas Ἀχαιίδα γαῖαν ( Il. 1,254 et al.) et πατρίδα γαῖαν (Il. 2,140 et al.)
- Krit.:
- (grc) ἠδ’ deb.
- Anm.:
- (grc) 40-46: Vorlage für die „Vieläugler“ des Planeten könnte die mythologische Figur des sprichwörtlichen Argos gewesen sein, der die von Hera zu einer Kuh verwandelte Io beaufsichtigen sollte und dann in Zeusʼ Auftrag von Hermes mit Flötenspiel eingeschläfert und getötet wurde. Die Anzahl seiner Augen wird in der antiken Literatur unterschiedlich angegeben. Siehe dazu und zur literarischen wie künstlerischen Darstellung in der Antike ? WERNICKE: Art. „Argos“ [19], in: RE II,1 (1897), 791‒795.
- Krit.:
- (grc) ἀραρῶτα M (recte)
- Sim.:
- (grc) ὄμμασι παμπόλλοισι πεπαρμένα] cf. Il. 1,246; 11,633 (χρυσείοις ἥλοισι πεπαρμένον)
- Krit.:
- (grc) ἑκατοστύας deb.
- Krit.:
- (grc) μυρίοι: deb.
- Krit.:
- (grc) μένομεν deb.
- Hs.:
- (grc) δηρὸν] δηλὸν M
- Krit.:
- (grc) ὡς deb.
- Hs.:
- (grc) οὐχὶ] οὔτι M
- Hs.:
- (grc) μὴ] οὐ M primum (sed melius)
- Sim.:
- (grc) 51-53: cf. supra 36‒38
- Sim.:
- (grc) vide supra ad Astr. 1,8
- Krit.:
- (grc) οὐδέ: οὔδε E(grc) οὐδέ deb.
- Hs.:
- (grc) ἐν τῷ μὲν] ξερὸς M primum(grc) οὐδέ τι] οὐδ’ ἔτι M
- Krit.:
- (grc) φυτόν deb.
- Sim.:
- (grc) ἀλλ’ ἀκταί τε πάγοι χαλεπαί, λισσαὶ δέ τε πέτραι] cf. Od. 5,405 (ἀλλ’ ἀκταὶ προβλῆτες ἔσαν σπιλάδες τε πάγοι τε).412 (λισσὴ δ’ ἀναδέδρομε πέτρη)
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194
- Sim.:
- (grc) ἠΰτ’ ὀμίχλη] vide supra ad Astr. 3,135
- Krit.:
- (grc) ἢ deb.(grc) ἐκκρούοντα deb.
- Sim.:
- (grc) νεκύων σκαί] cf. Od. 10,495 (de animis mortuorum: τοὶ δὲ σκιαὶ ἀΐσσουσιν)
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Hs.:
- (grc) ἰδὲ καὶ] καὶ M primum
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) οὐδ’ ἄρα τῆς βρώμης τε ποτήτεος ταί γ’ ἐδέοντο] cf. Od. 10,379 (βρώμης δ’ οὐχ ἅπτεαι οὐδὲ ποτῆτος)
- Sim.:
- (grc) φάος ἠελίοιο] clausula Hom., vid. Il. 1,605 et al. Vide etiam supra ad Astr. 1,65
- Hs.:
- (grc) δ’] γ’ M primum
- Hs.:
- (grc) πλάνου ξεινιακοῦ M primum
- Anm.:
- (grc) 66-69: Kommunikation mittels Telepathie anstelle von gesprochener Sprache ist ein typisches Science-Fiction-Motiv. Man kann etwa an die Talosier in der Star Trek TOS-Pilotfolge „The Cage“ erinnern.
- Krit.:
- (grc) κοινῆσαί deb.(grc) ἐδύναντο deb.
- Hs.:
- (grc) ῥήμης] ῥώμης M primum
- Hs.:
- (grc) τάδε] δέτε M primum
- Sim.:
- (grc) ὄλβιοί εἰμεν] cf. eadem sede Od. 11,137; 23,284 (ὄλβιοι ἔσσονται)
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.
- Hs.:
- (grc) σκευῶν] εἵμασι M primum
- Sim.:
- (grc) φιλότητι μιγῆναι] vide supra ad Astr. 2,35
- Hs.:
- (grc) ποταζόμενοι M primum
- Anm.:
- (grc) πρήγματα Μουσάων χαριέστατα] Die Geisterwesen haben sich auf rein geistige Tätigkeiten beschränkt. Sie gleichen darin den Schmetterlingen aus Astr. 8,. Auch sie sagen von sich, dass sie Μουσάων χαριέστατα ἔργα betreiben ( 187).
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.
- Sim.:
- (grc) ἀσπαστὸν μὲν ὀΐσατο] cf. iuncturam Homericam ἀσπαστὸν ἐείσατο ( Od. 5,398 et al.). Vide etiam supra ad Astr. 5,253(grc) αὖθι μένεσθαι] cf. clausulam Homericam αὖθι μένοντες et al. sim. ( Il. 6,84 et al.)
- Krit.:
- (grc) οὐδὲ ποτόν deb.(grc) ἑλεῖν deb.
- Hs.:
- (grc) γε] δὲ M
- Hs.:
- (grc) ἄλλο τε ἠὲ] ἄλλον ἠὲ M
- Krit.:
- (grc) μεριμνῶν deb.
- Hs.:
- (grc) τῷ πλανήτῃ] τούτῳ πλάνῃ M primum
- Anm.:
- (grc) 85-90: Ein typisches Science-Fiction-Motiv: So ist es in der Serie Star Trek TOS immer wieder der scheinbar emotionslose Spock, der die von ihren Gefühlen geleiteten Gefährten rettet, da er gegen äußere Einflüsterungen unempfindlich ist. Die Situation ändert sich in Astr. 16, nachdem es zu einer Liebesbeziehung zwischen Franta und dem Schiffscomputer Caesar gekommen ist. Siehe Komm. XVI 65‒67.
- Krit.:
- (grc) εἱλεῖν ἐδύναντο deb.
- Krit.:
- (grc) οἳ deb.
- Sim.:
- (grc) = Astr. 12,355
- Sim.:
- (grc) ἄσμενοι ἐκ θανάτοιο] vide supra ad Astr. ΙΙ 338
- Krit.:
- (grc) πλανήτην M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἐπιτήδειός ῥ’ deb.
- Hs.:
- (grc) γ’ et ῥ’ deest in M
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) πολυμηκάδα M: -μηάδα E
- Sim.:
- (grc) πολυμηκάδα μῆλα] cf. clausulam Homericam μηκάδες αἶγες ( Il. 11,383; 23,31); de adiectivo πολυμηκάς cf. Hdt. 8,20
- Krit.:
- (grc) μητέρι M (recte)
- Sim.:
- (grc) μητέρι Γαίῃ] vide supra ad Astr. 1,212
- Krit.:
- (grc) ἀρσενόθηρες deb.
- Sim.:
- (grc) ὀρθοβάτεις] haec forma apud veteres non legitur (sed cf. verbum ὀρθοβατεῖν)
- Krit.:
- (grc) ἀνθρώποις deb.
- Hs.:
- (grc) ἐοικότες] ἔοικαν M
- Krit.:
- (grc) ἀραρῶτα deb.
- Sim.:
- (grc) ὡς θῆρες ἄναυδοι] cf. eadem sede Od. 10,378 (ἶσος ἀναύδῳ)
- Krit.:
- (grc) ἥμεραι deb.
- Krit.:
- (grc) ποικίλα M (recte)
- Sim.:
- (grc) βοῦς ἡμιόνους τε] cf. eadem sede Il. 24,782 (βόας ἡμιόνους τε)
- Krit.:
- (grc) μάκραιγες deb.(grc) ἐνὶ ἀγρῷ deb.
- Hs.:
- (grc) σφισι τάς τοι] σφιν τὰς μὲν M
- Krit.:
- (grc) ὥσπερ deb.(grc) φύλου deb.
- Krit.:
- (grc) κερατώδεις deb.
- Krit.:
- (grc) παντὸς deb.
- Sim.:
- (grc) ἐξελισείης] ἐξελισεία (= ἐξέλιξις, ngr. εξέλιξη) apud veteres non legitur
- Krit.:
- (grc) ηὑρηκότες deb.
- Sim.:
- (grc) 119-121: vide supra ad 36‒38
- Hs.:
- (grc) λελιπῶτες M
- Hs.:
- (grc) γ’ post ἔπειτα M
- Krit.:
- (grc) ἐείσατο deb.
- Krit.:
- (grc) εἰδόντες (?)
- Krit.:
- (grc) σκήφανδρα deb.
- Sim.:
- (grc) σκαφάνδρα] vide supra ad Astr. 7,93(grc) προσωπίδιον] cf. Ar. Fr. 264
- Sim.:
- (grc) ἀνδρίον] cf. Ar. Pax 51
- Anm.:
- (grc) γᾶς«] Das Wort „gas“ stammt ursprünglich aus dem Niederländischen und ist eine Übertragung des griechischen χάος im Sinne von „leerer Raum, Luftraum“. Der Begriff wurde von dem flämischen Arzt und Chemiker Johan Baptista van Helmont (1579–1644) eingeführt, der neben der Luft ein „Gas sylvestre“ (Kohlendioxid) und „Gas pingue“ (Methan) unterschied. Siehe BROCKHAUS 10 (2006), 239f. s.v. Gas; ebd. 12 (2006), 289 s.v. Helmont 2.
- Anm.:
- (grc) διὰ δόρπον] Der Versschluss ist vielleicht eine Anspielung auf die Polyphemepisode ( Od. 9,292.344: ὡπλίσσατο δόρπον), in der der Zyklop je zwei Gefährten des Odysseus verspeist. Im Kontrast dazu gibt sich das kleine Männchen hier mit Pilzen zufrieden.
- Krit.:
- (grc) σκήφανδρόν τ’ deb.(grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Sim.:
- (grc) ἀνδροίδηϊ] vide supra ad Astr. 8,189
- Hs.:
- (grc) παντομεταθήτωρ M primum
- Krit.:
- (grc) ἀνῆρες (?)
- Sim.:
- (grc) σπεῖς σοῦτ] vide supra ad Astr. 7,92
- Hs.:
- (grc) δέ τοι] δὲ καὶ M
- Krit.:
- (grc) σκήφανδρον deb.(grc) σκηφόσκουγκος deb.
- Anm.:
- (grc) σκηφοσκοῦγκος] Wortspiel mit der Bedeutung von Skaphander „Hülle für einen Mann“, das hier demgemäß zu einem σκηφοσκοῦγκος „Hülle für einen Skunk“ abgewandelt wird. Den Witz wiederholt der Autor später für das Schaf (σκάφοϊν), siehe Astr. 24,84.
- Krit.:
- (grc) ἀπ’ deb.
- Sim.:
- (grc) μεγάφωνα] cf. ngr. μεγάφωνο (itaque μεγάφωνον exspectaveris, hic quasi a forma quadam *μεγάφων)
- Sim.:
- (grc) ἀμπλιόωνα] cf. vocem Bohemicam „amplión“(grc) ἐπίκλησιν καλέουσιν] vide supra ad Astr. 1,15
- Hs.:
- (grc) ἀραρῶτες M (recte)
- Sim.:
- (grc) τρόμος ἕλε γυῖα] cf. formulam Homericam τρόμος ἔλλαβε γυῖα ( Il. 3,34 et al.)
- Hs.:
- (grc) φυγέμεν] φῦξαι M primum
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.
- Sim.:
- (grc) ἔπεσιν μὲν ἀποσταδὰ πουλυλόγοισιν] cf. Od. 6,143.146 (ἐπέεσσιν ἀποσταδὰ μειλιχίοισι) (Ulixes deliberat, utrum Nausicaam alloquatur necne)
- Sim.:
- (grc) λέσχην λέξαντες] de verbo λέσχη cf. Od. 18,329 (sed alio sensu)(grc) αὖθι μένοντες] = Il. 6,84 et al.
- Sim.:
- (grc) ὁμοφρονέων] cf. eadem sede Od. 6,183; 9,456
- Krit.:
- (grc) καταδὺς deb.(grc) σκήφανδρον deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.(grc) οὔτις deb.(grc) ἐπιχθόνιος deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνισπεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) χηλὰς deb.
- Krit.:
- (grc) γενεὴν deb.
- Krit.:
- (grc) πτερόεντα deb.(grc) προσηύδα deb.
- Sim.:
- (grc) καί μοι ἀμειβόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα] ~ Il. 15,48; 23,557 (sed ibi semper cum accusativo μιν)
- Krit.:
- (grc) εἰρωτᾷς deb.(grc) γενεήν deb.
- Sim.:
- (grc) γενεήν τε δόμον τε] cf. clausulam Homericam γενεήν τε τόκον τε ( Il. 7,128; 15,141)
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) πέρ ἐστιν deb.
- Sim.:
- (grc) τοιγὰρ ἐγὼν ἐρέω] vide supra ad Astr. 1,12
- Sim.:
- (grc) Εἰμὶ δ’ ἐγὼ πύματος πάντων] vide etiam Křesadlo Proslední pěvec 1 (Εἰμὶ δ’ ἐγὼ πύματος μὲν ἀοιδῶν ἱμεροφωνῶν)
- Sim.:
- (grc) ἕλε μοῖρα κραταιή] cf. Il. 5,83 (ἔλλαβε ... μοῖρα κραταιή). Vide etiam supra ad Astr. 1,127.
- Krit.:
- (grc) ἀμετρήτου (cf. 218) deb.
- Anm.:
- (grc) Geiz und Habgier als negatives Handlungsmotiv begegnen immer wieder in der Astronautilia, vgl. Astr. 23,55.
- Anm.:
- (grc) 169-183: Der Autor beschreibt auf dem Planeten ein kommunistisches Regime mit der typischen Enthebung der herrschenden Klasse vom Gleichheitsgrundsatz. Es ist daran zu erinnern, dass das Epos der Griechischlehrerin des Autors gewidmet ist, welche er explizit als „Opfer des Bolschewismus“ bezeichnet. Höhnisch fragt schließlich in der letzten Episode dieses Gesangs das „Monster aus dem Kleiderschrank“, da Nemo nicht an dessen Existenz glauben kann, ob er Marxismus gelernt habe, wenn er Wirklichkeit und Traum für verschieden hält. Siehe unten 354.
- Krit.:
- (grc) ἐνισπεῖν deb.
- Krit.:
- (grc) δημοτίκ’ deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ M (recte)
- Krit.:
- (grc) κόρανοι deb.
- Sim.:
- (grc) ψευδολογίζοντες] ψευδολογίζω apud veteres non legitur, sed cf. ψευδολογέω. Vide etiam Astr. 21,143
- Krit.:
- (grc) φώτεσσιν deb.
- Krit.:
- (grc) μεταμορφώθη deb.
- Anm.:
- (grc) 184-208: Als Gegenreaktion auf das kommunistische Regime folgt eine rein kapitalistisch ausgerichtete Demokratie, bei der schließlich sogar die Luft zum Atmen an den Meistbietenden verkauft wird. Beiden Extremen erteilt der Autor damit eine Absage. Ein Bezug zur zeitgenössischen Situation in Tschechien ist wahrscheinlich.
- Krit.:
- (grc) ἡγεμονεῦσι deb.
- Krit.:
- (grc) καταντικρύς τε M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἅπαντα M (recte)
- Sim.:
- (grc) 191sq.: cf. paroemium Latinum „pecunia non olet“
- Krit.:
- (grc) ἀφύσσαι deb.(grc) πινέμεν deb. δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) ἦ] ἦν deb.(grc) an ὁ δ’ ?
- Krit.:
- (grc) αὐτόματοί τε deb.
- Krit.:
- (grc) καπνῷ deb.
- Sim.:
- (grc) μάσκα] cf. ngr. μάσκα, vide etiam Astr. 22,128
- Krit.:
- (grc) ἐγγὺς deb.
- Krit.:
- (grc) περὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ deb.
- Krit.:
- (grc) ζῴοις deb.(grc) σκαφάνδρας deb.
- Krit.:
- (grc) ὣς (cf. tr. Bohemicam: „tak“) deb.
- Krit.:
- (grc) λαιμαργίῃς deb.
- Sim.:
- (grc) λαιμαγρίῃς] λαιμαγρία inde a Platone ( R. 619b) legitur
- Krit.:
- (grc) κέρδους deb.
- Anm.:
- (grc) 168. Der Vers hat eine rahmende Funktion und stellt die ganze Erzählung des Außerirdischen unter das Thema „Folgen maßloser Gewinnsucht“.
- Krit.:
- (grc) Ὡ E: Ὣς deb.
- Krit.:
- (grc) ἦεν deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνέρα deb.
- Anm.:
- (grc) 222-226: Formelhafte Verse als Episodenübergang.
- Sim.:
- (grc) vide supra ad 37
- Sim.:
- (grc) vide supra ad 36‒38
- Sim.:
- (grc) vide supra ad Astr. 1,8
- Sim.:
- (grc) ~ Astr. 10,30
- Krit.:
- (grc) χηλὰς deb.(grc) κρατὸς deb.
- Anm.:
- (grc) „Kopffüß(l)er“ existieren auch in der realen Welt. Sie bilden die Gruppe der ausschließlich im Meer lebenden Tintenschnecken (ugs. „Tintenfische“) oder Cephalopoda.
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194
- Krit.:
- (grc) ὀμβριμοφύτοις deb.
- Krit.:
- (grc) λιγυρὴν M: λυγρὴν E(grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) Οὐδ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ξεινόφιλοι deb.
- Sim.:
- (grc) δαίμονας οὐρανίωνας] cf. clausulam Homericam θεοὶ Οὐρανίωνες (Il. 1,570 et al.)
Δεῖξαν καὶ ἡμῖν τινα εἰκόνα ὡς αἴνιγμα
Sie zeigten uns auch Bilder wie Rätsel.
Ukázali nám také pak jakýs záhadný obraz,
εἰν μεγάλῃ πίνακί σφισιν ἁγνὸν εἶχον ἄγαλμα,?????‒◡
εἰν μεγάλῃ πίνακί σφισιν ἁγνὸν εἶχον ἄγαλμα,
In einem großen Bild hatten sie ihr heiliges Götterbild,
na velké tabuli jakés, to byl jim posvátný předmět
ὡς εἰν τῇ οὔτις δύναται φρόνιμόν τι θέασθαι,?????‒‒
ὡς εἰν τῇ οὔτις δύναται φρόνιμόν τι θεᾶσθαι,
so dass man auf ihm nichts Vernünftiges erkennen konnte,
neboť nebylo tam nic vidět, co mělo by smysl,
- Krit.:
- (grc) θεᾶσθαι deb.
- Anm.:
- (grc) σπῖλοί τινες κηλῖδές τε] σπῖλος und κηλίς sind beides keine Homerwörter. Die Akzentuierung von σπῖλος (sonst kurzes Iota) folgt Herodian (Hdn. Gr. 2,920). Siehe LSJ s.v. σπίλος.
- Sim.:
- (grc) ἠΰς τε καλός τε] cf. clausulam Homericam ἠΰς τε μέγας τε (Il. 2,653 et al.)
- Krit.:
- (grc) πολίταις deb.
- Krit.:
- (grc) οὔ τίς τι deb.
- Krit.:
- (grc) πυθέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἡμᾶς deb.
- Sim.:
- (grc) οὐρανόθεν καταβάντας] vide supra ad Astr. 3,8; Astr. 10,62(grc) νόος ἐστὶ μέγιστος] cf. formulam Homericam κράτος ἐστὶ μέγιστον (Il. 2,118 et al.).
- Krit.:
- (grc) δερκομένοις deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) ταύτης M: ταῦτῃς E
- Anm.:
- (grc) 263f.: Das erblindete Mittelauge erinnert an den durch Odysseus geblendeten einäugigen Polyphem.
- Krit.:
- (grc) μέσσῳ deb.
- Krit.:
- (grc) βλεψάμεναι deb.
- Krit.:
- (grc) πεταζομένην deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) φέρεν ἰχθὺν εἰν ὀνύχεσσιν] cf. Il. 12,202.220 (φοινήεντα δράκοντα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον); Od. 15,161 (αἰετὸς ἀγρὴν χῆνα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον)
- Anm.:
- (grc) Das Bild stellt sich als Werk einer fremden Intelligenz heraus, das die entwicklungsbedingte Erblindung des dritten Auges künstlich aufhalten soll. Křesadlo bezog sich auf eine wirklich vorhandene Vorlage (die 3D-Holusion „Nature’s Majesty“ von NVision aus dem Jahr 1993).
- Krit.:
- (grc) κτίσσαι deb.
- Krit.:
- (grc) εἴη deb.
- Krit.:
- (grc) γηθόσυνοί γε deb.
- Krit.:
- (grc) ἀσττερόπλοιον deb.
- Anm.:
- (grc) 286f.: Formelverse zum Abschluss der Episode, siehe Komm. Astr. 1,210‒214.
- Sim.:
- (grc) vide supra ad Astr. 1,8
- Sim.:
- (grc) vide supra ad 38
- Krit.:
- (grc) ὃς (cf. tr. Boh. která) deb.(grc) καὶ ποῦ deb.
- Krit.:
- (grc) αἰσχρὰ deb.
- Krit.:
- (grc) Οὐδέ deb.
- Anm.:
- (grc) μῆκοι] Hier als Adjektiv im Sinne von μακροί verwendet.
- Krit.:
- (grc) ἲς deb.
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194. Cf. etiam 37
- Krit.:
- (grc) ῥύγχοισιν deb.
- Krit.:
- (grc) εἷς deb.
- Sim.:
- (grc) 304sq.: vide supra ad Astr. 3,135sq.
- Krit.:
- (grc) κτάμενος deb.
- Sim.:
- (grc) αἷμα κελαινόν] vide supra ad Astr. 2,93
- Sim.:
- (grc) ἕλε τρόμος] cf. eadem sede Il. 19,14; 22,136
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Krit.:
- (grc) μάρψειεν deb.(grc) φθεῖρας (cf. 306) deb.
- Anm.:
- (grc) 316f.: Formelhafte Verse zum Episodenabschluss, vgl. Astr. 1,211f.
- Krit.:
- (grc) πλανήτην (cf. 311 et passim) deb.
- Sim.:
- (grc) = 226
- Anm.:
- (grc) 318-375: In dieser Episode erreicht Nemo einen Planeten, auf dem sich die „Monster“ aus den menschlichen Kinderzimmern nach dem Älterwerden der Kinder zurückziehen. Der Kinderschreck ist ein schon in der hellenistischen Literatur behandeltes Thema, vgl. Call. Dian. 66‒71.
- Sim.:
- (grc) ὄντα πέλωρα] cf. eadem sede Il. 2,321 (δεινὰ πέλωρα). Vide etiam supra ad Astr. 12,252(grc) φόβος ἦν ὁράασθαι] cf. eadem sede Od. 18,4 (μέγας ἦν ὁράασθαι)
- Krit.:
- (grc) κνώδοις (= κνώδουσι) deb.(grc) χηλῇς (cf. Astr. 6,31) deb.
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἐρχομένοις deb.(grc) ἐναντίον (cf. Astr. 11,279) deb.
- Sim.:
- (grc) ἐναντίον ἦλθον] cf. eadem sede Od. 13,226 (ἐναντίος ἦλθε)
- Krit.:
- (grc) πυθέσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) ὀρεγνύς deb.
- Sim.:
- (grc) χεῖρας ὀρεγνύ] cf. eadem sede Il. 1,351; 22,37 (utroque loco: χεῖρας ὀρεγνύς)
- Sim.:
- (grc) φεῖσρον ἐρύσας παρὰ μηροῦ] cf. formulam Homericam φάσγανον/ξίφος/ἄορ ὀξὺ ἐρυσσάμενος παρὰ μηροῦ ( Il. 1,190 et al.)
- Sim.:
- (grc) τόδε γὰρ μέγα θαῦμα τέτυκτο] cf. Il. 18,549 (τὸ δὴ περὶ θαῦμα τέτυκτο); 13,99 (μέγα θαῦμα). Vide etiam Astr. 11,16; Astr. 19,124
- Krit.:
- (grc) πολυπίκρῳ M (recte)
- Krit.:
- (grc) παιδείης M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἐνὶ M (recte)
- Sim.:
- (grc) ἱματιοθήκῃ] cf. Hsch. κ 648
- Krit.:
- (grc) Ἱματιοθήκῃ M (recte)
- Krit.:
- (grc) ἦμος deb.(grc) ἥβησας deb.
- Sim.:
- (grc) εἱματοθήκην] apud veteres non legitur, sed cf. supra v. 331
- Krit.:
- (grc) σὺ δὲ: σύδε E
- Krit.:
- (grc) ἰδέμεν deb.(grc) ἐνὶ deb.
- Krit.:
- (grc) κοσμοπορευτῶν deb.
- Krit.:
- (grc) ἑτάρῳ deb.
- Sim.:
- (grc) κῦδος ὀπάσσων] cf. eadem sede Il. 7,205 (κῦδος ὄπασσον) et al. sim.
- Krit.:
- (grc) ἑτάροις deb.
- Sim.:
- (grc) ἀλλ’ ἄγε νῦν ἴομεν] = Od. 17,190
- Sim.:
- (grc) πιαινήσω] haec forma futuri apud veteres non legitur(grc) ξείνια δώσω] cf. eadem sede Od. 9,229 (ξείνια δοίη); 18,405 (ξείνια δῶκα) et al.
- Sim.:
- (grc) νοσταλγίη λάβε θυμόν] cf. formulam Homericam ἄχος/μένος ἔλλαβε θυμόν ( Il. 14,475; 23,468). νοσταλγία verbum veteribus ignotum, sed cf. ngr.
- Krit.:
- (grc) πτερόεντα deb.
- Sim.:
- (grc) φάσματι] apud Homerum non legitur(grc) ἔπεα πτερόεντα προσηύδων] vide supra ad Astr. 9,69
- Krit.:
- (grc) πέπασαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἐγώ M: ἐγω E
- Sim.:
- (grc) ἐς χαλκοβατὲς δῶ] vide supra ad Astr. 9,232
- Sim.:
- (grc) κνώδαλον] vide supra ad Astr. 5,274
- Sim.:
- (grc) νήπιός ἐσσ’] vide supra ad Astr. 8,286(grc) μαρξισμόν] terminus recentior, cf. ngr. μαρξισμός
- Sim.:
- (grc) ὄναρ τε ὕπαρ] cf. Od. 19,547 (οὐκ ὄναρ, ἀλλ’ ὕπαρ ἐσθλόν); 20,90 (οὐκ ἐφάμην ὄναρ ἔμμεναι, ἀλλ’ ὕπαρ ἤδη)
- Anm.:
- (grc) δίχα διαφέρεσθαι] Man beachte die Alliteration und die metrisch bedingte Längung des Iota in διαφέρεσθαι.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.
- Krit.:
- (grc) ξεινίσσαι deb.
- Krit.:
- (grc) τό τε deb.
- Sim.:
- (grc) ὀξέα ὑβρίζων] cf. eadem sede Od. 17,245 (eadem sede) ὑβρίζων, de adverbio ὀξέα cf. Il. 2,222 (ὀξέα κεκληγώς) et al.(grc) τῷ κακκλάσθη φίλον ἦτορ] vide supra ad Astr. 1,166
- Sim.:
- (grc) ἀκαχήμενα ἦτορ] vide supra ad 1
- Krit.:
- (grc) ἀτίμησα M: ἐτίμησα E
- Sim.:
- (grc) ἀποχώρησιν] verbum pedestre
- Sim.:
- (grc) 374sq.: ~ Astr. 2,339sq. (sed ibi καλεργέα νῆα pro πλοῖον πεδίωφιν)
Ὣς φύσεως αὐτῆς θαυμάστερον οὐδὲν ἔνεστι.
da es nichts Größeres gibt als die Natur selbst.
Tak nic podivnějšího nad samu přírodu není.
- Sim.:
- (grc) ὣς φύσεως αὐτῆς θαυμάστερον οὐδὲν ἔνεστι] vide etiam Astr. 17,174; Astr. 19,134; Astr. 22,66.
- Anm.:
- (grc) Der Vers schließt den Gesang durch die Wiederaufnahme der ihn durchziehenden Thematik θαύματα εἰσοράαν καὶ θαύματα πάντα δ’ ἐνίσπειν ( 9).
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
Zur Auflockerung nach der längeren Handlungskette, die im XII. Gesang ihren Höhepunkt und Abschluss fand, fasst der Autor in diesem Gesang mehrere kürzere Episoden zusammen, wobei unterschiedliche Themen und Motive angespielt werden. Grundtenor ist die wundersame Vielseitigkeit der Natur (vgl. XIII 377). Sein Ende findet dieser abwechslungsreiche Gesang in der äußerst reizvollen Episode vom „Ungeheuer aus dem Kleiderschrank“, die meines Erachtens nach zu den reizvollsten Abschnitten des gesamten Werkes gehört. Doch gehen wir zuvor chronologisch kurz einige der anderen Episoden durch.
Wichtig im Zusammenhang mit der im ganzen Epos zentralen Sexualitätsproblematik (siehe Weise 2024) ist die Episode auf dem Geisterplaneten (Astr. XIII 51–92). Als körperlose Wesen benötigen die „Gespenster“ (φάσματα) auf dem Planeten zum Leben weder feste noch flüssige Nahrung, Schlaf oder Sexualität (Astr. XIII 71f.) und kennen insofern auch keine Geschlechtertrennung. Sie können sich ganz auf geistige Freuden konzentrieren, während sie per Telepathie unmittelbar miteinander kommunizieren. Nemo und seine Crew wären ihren Versprechungen von einem glücklichen Leben erlegen, wenn sie nicht von ihren seelenlosen Robotern wieder zur Weiterfahrt gezwungen worden wären. Dass diese Art von Leben auf einer rein geistigen Seinsstufe auch seine Schattenseiten hat, klingt nur darin an, dass der Planet sonst völlig unbewohnt und wüst ist. Wie Sirenen wollen die „Gespenster“ Nemo und seine Crew zu sich locken. Ob sie böse Absichten verfolgen, bleibt unklar. Man kann vermuten, dass ihnen ihre Existenz auch ein Stück weit als öde erscheint und sie daher nach neuen Gefährten suchen.
Weiterhin ist die übernächste Episode auf einem Planeten mit durch Gas verpesteter Luft (Astr. XIII 121–223) wegen ihrer politischen Ausrichtung bemerkenswert. Der Planet wird nur noch von einem einzigen Lebewesen bewohnt, welches Nemo zu sich aufs Schiff einlädt. Dort berichtet das Wesen davon, wie sich seine Welt von einer kommunistischen Gesellschaft mit priviligierter Führungsebene zu einer radikal kapitalistischen verwandelt hat, in der man schließlich sogar die Atemluft verkaufen wollte. Da man jedoch die Luft schwerlich als solche verkaufen konnte, hat man die Atmosphäre mit Gas verpestet und anschließend Gasmasken verkauft, damit die Leute wieder atmen konnten. Dabei sind allerdings alle Lebewesen auf dem Planeten zugrunde gegangen, mit Ausnahme des Lebewesens, das nur überlebte, weil es unter Tage gearbeitet hat. - Der Autor kritisiert hier sowohl den Kommunismus, bei dem es immer Leute gibt, die „gleicher“ sind als die anderen, als auch den radikalen Kapitalismus, der sogar die Auslöschung allen Lebens in Kauf nimmt, solange man damit Geld verdienen kann. Natürlich fließt hier ganz deutlich auch die Problematik der Umweltverschmutzung ein. Dieses Thema wurde vor allem seit den sechziger Jahren des 20. Jhs. verstärkt in die Science Fiction aufgenommen. Zuvor spielten Ende des 19. Jhs. wegen der Industriellen Revolution schon die Luftverschmutzung bisweilen eine Rolle und in den fünfziger Jahren des 20. Jhs. die Gefahren von radioaktiven Abfällen. Filmisch wurde das Thema etwa in „Logan's Run“ (dt. „Flucht ins 23. Jahrhundert“, USA 1976) behandelt. Vielleicht darf man als Vorbild auch an die Star-Wars-Parodie „Space Balls“ denken, in der Lord Helmchen mit einer Art Riesenstaubsauger die Luft des Planeten Druidia absaugen soll, um so die Probleme mit Luftverschmutzung auf seinem eigenen stark industrialisierten Planeten zu lösen.
In der vorletzten Episode (XIII 289–317) greift der Autor das Motiv der „living world“ auf: Ein „Planet“ wird von gewaltigen Läusen bewohnt, die in dessen Oberfläche stecken. Als einer von Nemos Gefährten eine der Läuse tötet, fließt Blut aus dem Loch in der Oberfläche, so dass klar wird, dass es sich bei dem „Planeten“ selbst um ein Lebewesen handeln muss. Diese Vorstellung ist zum Teil bereits antik, was sich etwa daran zeigt, dass Ovid, als er vom Bergbau der Menschen spricht, meint, die Menschen wühlten in den „Eingeweiden“ der Erde (Ov. met. 1,138: et itum est in viscera terrae). Daneben spielt der Autor aber auch mit der typischen Vertauschung von Groß und Klein: Läuse erscheinen auf einmal als riesige Tiere, während die Menschen gerademal gleichgroß sind. Riesige Insekten spielen in vielen Schrumpf- oder Vergrößerungsgeschichten eine zentrale Rolle. Während sie allerdings in den Horrorfilmen der fünfziger Jahre oft das Resultat von Experimenten sind, handelt es sich hier um eine natürliche Verschiebung von Mikro- und Makrokosmos.
Höhe- und Endpunkt des Gesangs ist, wie bereits erwähnt, die Episode über das Monster aus dem Kleiderschrank. Nemo trifft auf einem fremden Planeten auf das Ungeheuer, vor dem er sich in Kindertagen immer gefürchtet hat. Da Nemo das Ungeheuer nicht für real hält, zieht sich dieses beleidigt zurück. Křesadlo thematisiert hier die Scheidung von Realität und Traum. Dem Monster zufolge gibt es keinen Unterschied, sondern beides ist real, da es nur ein „Seiendes“ gibt (Astr. XIII 354–359). Witzigerweise wirft es Nemo sogar vor, Materialist vom Schlage eines Marx zu sein (Astr. XIII 354), womit der Autor nochmals die politische Komponente betont, die bereits in der Episode vom verpesteten Planeten anklang. Als bekanntes Beispiel für die Mischung von Realität und Traum in der Science Fiction kann man etwa den auf einem Roman von Stanisław Lem beruhenden Film „Solaris“ (SU 1972) anführen. Křesadlo gewinnt dem eine tragikomische Seite ab, indem er gerade das Ungeheuer aus Kindertagen als Anschauungsobjekt nimmt und somit auch auf die Problematik des Erwachsenwerdens eingeht, das ja meist mit einer Geringschätzung der kindlichen Fantasien und Ängste verbunden ist, weshalb Nemos Ungeheuer diesem Arroganz und Überheblichkeit vorwirft (Astr. XIII 364–367) und schließlich weinend davongeht. Entstehungsgeschichlich interessant ist, dass der Autor diese Episode offensichtlich erst später dem Gesang hinzufügte, wie man in der Handschrift M unter anderem an der durch Buchstaben fortgesetzten Seitenzählung deutlich erkennen kann.
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: 119r–129c rT: 137–150E: 137–150
- Sprache & Versmaß
- Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
Apparate
Textkritischer Apparat
- 255a(grc) πυθέσθαι deb.
- 2(grc) φρεσὶν deb.
- 4(grc) οὐδ’ M (recte)
- 5(grc) σιγαλόεντα deb.
- 6(grc) ἀφικόμεθ’ deb.
- 8(grc) παμπόλεας deb.
- 9(grc) ἐνισπεῖν deb.
- 10(grc) ἔναιον M (recte)
- 14(grc) πουλὺ δ’ ἀεικέλιαι M (recte)
- 14(grc) ἐνὶ deb.
- 15(grc) χθόνιοι deb.
- 18(grc) πιθανοί deb.
- 19(grc) ἐϊκυῖαι deb.
- 20(grc) ξηροβιοῦσαι deb.
- 20(grc) πόδια deb.
- 22(grc) χεροήθεις deb.
- 23(grc) πῖνον deb.
- 24(grc) προβοσκιδέεσσι deb.
- 24(grc) τρυπάοντες deb.
- 29(grc) πιέσθαι M (recte)
- 33(grc) παρῆγον deb.
- 39(grc) Ἀνταρκτίδα deb.
- 40(grc) ἠδ’ deb.
- 41(grc) ἀραρῶτα M (recte)
- 45(grc) ἑκατοστύας deb.
- 46(grc) μυρίοι: deb.
- 47(grc) μένομεν deb.
- 49(grc) ὡς deb.
- 55(grc) οὐδέ: οὔδε E
- 55(grc) οὐδέ deb.
- 56(grc) φυτόν deb.
- 58(grc) ἰδέσθαι deb.
- 60(grc) ἢ deb.
- 60(grc) ἐκκρούοντα deb.
- 61(grc) οὐδ’ deb.
- 63(grc) οὐδ’ deb.
- 67(grc) κοινῆσαί deb.
- 67(grc) ἐδύναντο deb.
- 71(grc) οὐδέ deb.
- 75(grc) ἐνὶ deb.
- 79(grc) οὐδὲ ποτόν deb.
- 79(grc) ἑλεῖν deb.
- 81(grc) μεριμνῶν deb.
- 86(grc) εἱλεῖν ἐδύναντο deb.
- 88(grc) οἳ deb.
- 93(grc) πλανήτην M (recte)
- 96(grc) ἐπιτήδειός ῥ’ deb.
- 97(grc) οὐδ’ deb.
- 97(grc) πολυμηκάδα M: -μηάδα E
- 99(grc) μητέρι M (recte)
- 100(grc) ἀρσενόθηρες deb.
- 101(grc) ἀνθρώποις deb.
- 102(grc) ἀραρῶτα deb.
- 105(grc) ἥμεραι deb.
- 107(grc) ποικίλα M (recte)
- 109(grc) μάκραιγες deb.
- 109(grc) ἐνὶ ἀγρῷ deb.
- 112(grc) ὥσπερ deb.
- 112(grc) φύλου deb.
- 113(grc) κερατώδεις deb.
- 114(grc) παντὸς deb.
- 118(grc) ηὑρηκότες deb.
- 122(grc) ἐείσατο deb.
- 125(grc) εἰδόντες (?)
- 128(grc) σκήφανδρα deb.
- 134(grc) σκήφανδρόν τ’ deb.
- 134(grc) δέ τε deb.
- 135(grc) οὐδ’ deb.
- 138(grc) ἀνῆρες (?)
- 139(grc) σκήφανδρον deb.
- 139(grc) σκηφόσκουγκος deb.
- 140(grc) ἀπ’ deb.
- 148(grc) ὣς deb.
- 152(grc) καταδὺς deb.
- 152(grc) σκήφανδρον deb.
- 153(grc) οὐδ’ deb.
- 153(grc) οὔτις deb.
- 153(grc) ἐπιχθόνιος deb.
- 154(grc) ἐνισπεῖν deb.
- 155(grc) χηλὰς deb.
- 158(grc) γενεὴν deb.
- 161(grc) πτερόεντα deb.
- 161(grc) προσηύδα deb.
- 163(grc) εἰρωτᾷς deb.
- 163(grc) γενεήν deb.
- 164(grc) δέ τε deb.
- 165(grc) πέρ ἐστιν deb.
- 168(grc) ἀμετρήτου (cf. 218) deb.
- 170(grc) ἐνισπεῖν deb.
- 171(grc) δημοτίκ’ deb.
- 172(grc) οὐδ’ M (recte)
- 173(grc) κόρανοι deb.
- 180(grc) φώτεσσιν deb.
- 184(grc) μεταμορφώθη deb.
- 186(grc) ἡγεμονεῦσι deb.
- 188(grc) καταντικρύς τε M (recte)
- 189(grc) ἅπαντα M (recte)
- 193(grc) ἀφύσσαι deb.
- 193(grc) πινέμεν deb. δέ τε deb.
- 196(grc) ἦ] ἦν deb.
- 196(grc) an ὁ δ’ ?
- 197(grc) αὐτόματοί τε deb.
- 199(grc) καπνῷ deb.
- 208(grc) ἐγγὺς deb.
- 209(grc) περὶ deb.
- 211(grc) ἐνὶ deb.
- 213(grc) ζῴοις deb.
- 213(grc) σκαφάνδρας deb.
- 214(grc) ὣς (cf. tr. Bohemicam: „tak“) deb.
- 217(grc) λαιμαργίῃς deb.
- 218(grc) κέρδους deb.
- 219(grc) Ὡ E: Ὣς deb.
- 221(grc) ἦεν deb.
- 222(grc) ἀνέρα deb.
- 229(grc) χηλὰς deb.
- 229(grc) κρατὸς deb.
- 230(grc) ἰδέσθαι deb.
- 235(grc) ὀμβριμοφύτοις deb.
- 238(grc) λιγυρὴν M: λυγρὴν E
- 238(grc) δέ τε deb.
- 240(grc) Οὐδ’ deb.
- 241(grc) ξεινόφιλοι deb.
- 245(grc) θεᾶσθαι deb.
- 252(grc) πολίταις deb.
- 254(grc) οὔ τίς τι deb.
- 256(grc) ἡμᾶς deb.
- 258(grc) δερκομένοις deb.
- 259(grc) δέ τε deb.
- 260(grc) ταύτης M: ταῦτῃς E
- 264(grc) μέσσῳ deb.
- 266(grc) βλεψάμεναι deb.
- 271(grc) πεταζομένην deb.
- 272(grc) δέ τε deb.
- 280(grc) κτίσσαι deb.
- 281(grc) εἴη deb.
- 284(grc) γηθόσυνοί γε deb.
- 286(grc) ἀσττερόπλοιον deb.
- 290(grc) ὃς (cf. tr. Boh. která) deb.
- 290(grc) καὶ ποῦ deb.
- 293(grc) αἰσχρὰ deb.
- 294(grc) Οὐδέ deb.
- 297(grc) ἲς deb.
- 298(grc) ἰδέσθαι deb.
- 301(grc) ῥύγχοισιν deb.
- 303(grc) εἷς deb.
- 308(grc) κτάμενος deb.
- 312(grc) δέ τε deb.
- 314(grc) μάρψειεν deb.
- 314(grc) φθεῖρας (cf. 306) deb.
- 318(grc) πλανήτην (cf. 311 et passim) deb.
- 320(grc) κνώδοις (= κνώδουσι) deb.
- 320(grc) χηλῇς (cf. Astr. 6,31) deb.
- 321(grc) ἰδέσθαι deb.
- 322(grc) ἐρχομένοις deb.
- 322(grc) ἐναντίον (cf. Astr. 11,279) deb.
- 323(grc) πυθέσθαι deb.
- 324(grc) ὀρεγνύς deb.
- 328(grc) πολυπίκρῳ M (recte)
- 329(grc) παιδείης M (recte)
- 331(grc) ἐνὶ M (recte)
- 333(grc) Ἱματιοθήκῃ M (recte)
- 334(grc) ἦμος deb.
- 334(grc) ἥβησας deb.
- 339(grc) σὺ δὲ: σύδε E
- 340(grc) ἰδέμεν deb.
- 340(grc) ἐνὶ deb.
- 341(grc) κοσμοπορευτῶν deb.
- 342(grc) ἑτάρῳ deb.
- 343(grc) ἑτάροις deb.
- 348(grc) πτερόεντα deb.
- 349(grc) πέπασαι deb.
- 351(grc) ἐγώ M: ἐγω E
- 357(grc) δέ τ’ deb.
- 360(grc) ὣς deb.
- 363(grc) ξεινίσσαι deb.
- 364(grc) τό τε deb.
- 370(grc) ἀτίμησα M: ἐτίμησα E
Similienapparat
- 224.226(grc) vide supra ad 36‒38
- 1(grc) ἔνθεν μὲν πλέομεν τὸ φίλον ἀκαχήμενοι ἦτορ] cf. Od. 9,62 et al. (ἔνθεν δὲ προτέρω πλέομεν ἀκαχήμενοι ἦτορ)
- 2(grc) πορνογυνῆτι] nl.
- 3(grc) vide supra ad Astr. 1,8
- 5(grc) ἀστέρα σιγαλόεντα] cf. clausulam Homericam εἵματα σιγαλόεντα ( Il. 22,154); ἀστέρα scilicet metri causa pro ἄστρα
- 10(grc) ἀφικόμεθ’, ᾧ τοι ἔναιον] vide supra ad Astr. 3,1‒3
- 12(grc) ὠπί] Homerus et Hesiodus tantum forma accusativi utuntur (cf. LSJ s.v. ὤψ)
- 15(grc) βροτοὶ ἄνδρες] vide supra ad Astr. 10,13
- 20(grc) ξηροβιῶσαι] nl.
- 21(grc) βοτάνην κατέδουσαι] cf. Od. 11,116 et al. (βίοτον κατέδουσι)
- 23(grc) γάλ’ ἀμέλγοντες] cf. Il. 4,434 (ἀμελγόμεναι γάλα λευκόν)
- 23(grc) πῖνον καὶ αἷμα κελαινόν] cf. Od. 11,98 (πίεν αἷμα κελαινόν)
- 26(grc) βιότου διαιωονίοιο] cf. NT Mt. 19,16 (ζωὴν αἰώνιον) et al.; de adiectivo διαιώνιος cf. Pl. Ti. 39e et al.
- 32(grc) φέρτερον εἴη] vide supra ad Astr. 7,161
- 36(grc) = Astr. 1,213. Vide etiam infra 51.224
- 38(grc) πλανήτην μὲν ἔπειτα ἀφικόμεθ’ ἀστρονέοντες] = Astr. 3,1. Vide etiam infra 53.121.289
- 39(grc) Ἀνταρκτίδα γαῖαν] cf. iuncturas Homericas Ἀχαιίδα γαῖαν ( Il. 1,254 et al.) et πατρίδα γαῖαν (Il. 2,140 et al.)
- 41(grc) ὄμμασι παμπόλλοισι πεπαρμένα] cf. Il. 1,246; 11,633 (χρυσείοις ἥλοισι πεπαρμένον)
- 51-53(grc) cf. supra 36‒38
- 54(grc) vide supra ad Astr. 1,8
- 57(grc) ἀλλ’ ἀκταί τε πάγοι χαλεπαί, λισσαὶ δέ τε πέτραι] cf. Od. 5,405 (ἀλλ’ ἀκταὶ προβλῆτες ἔσαν σπιλάδες τε πάγοι τε).412 (λισσὴ δ’ ἀναδέδρομε πέτρη)
- 58(grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194
- 59(grc) ἠΰτ’ ὀμίχλη] vide supra ad Astr. 3,135
- 60(grc) νεκύων σκαί] cf. Od. 10,495 (de animis mortuorum: τοὶ δὲ σκιαὶ ἀΐσσουσιν)
- 63(grc) οὐδ’ ἄρα τῆς βρώμης τε ποτήτεος ταί γ’ ἐδέοντο] cf. Od. 10,379 (βρώμης δ’ οὐχ ἅπτεαι οὐδὲ ποτῆτος)
- 64(grc) φάος ἠελίοιο] clausula Hom., vid. Il. 1,605 et al. Vide etiam supra ad Astr. 1,65
- 70(grc) ὄλβιοί εἰμεν] cf. eadem sede Od. 11,137; 23,284 (ὄλβιοι ἔσσονται)
- 72(grc) φιλότητι μιγῆναι] vide supra ad Astr. 2,35
- 78(grc) ἀσπαστὸν μὲν ὀΐσατο] cf. iuncturam Homericam ἀσπαστὸν ἐείσατο ( Od. 5,398 et al.). Vide etiam supra ad Astr. 5,253
- 78(grc) αὖθι μένεσθαι] cf. clausulam Homericam αὖθι μένοντες et al. sim. ( Il. 6,84 et al.)
- 90(grc) = Astr. 12,355
- 92(grc) ἄσμενοι ἐκ θανάτοιο] vide supra ad Astr. ΙΙ 338
- 93(grc) πλανήτην μὲν ἔπειτα ἀφικόμεθ’, ᾧ περ ἔναιον] ~ 10. Vide etiam supra ad 38
- 97(grc) πολυμηκάδα μῆλα] cf. clausulam Homericam μηκάδες αἶγες ( Il. 11,383; 23,31); de adiectivo πολυμηκάς cf. Hdt. 8,20
- 99(grc) μητέρι Γαίῃ] vide supra ad Astr. 1,212
- 100(grc) ὀρθοβάτεις] haec forma apud veteres non legitur (sed cf. verbum ὀρθοβατεῖν)
- 104(grc) ὡς θῆρες ἄναυδοι] cf. eadem sede Od. 10,378 (ἶσος ἀναύδῳ)
- 108(grc) βοῦς ἡμιόνους τε] cf. eadem sede Il. 24,782 (βόας ἡμιόνους τε)
- 116(grc) ἐξελισείης] ἐξελισεία (= ἐξέλιξις, ngr. εξέλιξη) apud veteres non legitur
- 119-121(grc) vide supra ad 36‒38
- 128(grc) σκαφάνδρα] vide supra ad Astr. 7,93
- 128(grc) προσωπίδιον] cf. Ar. Fr. 264
- 130(grc) ἀνδρίον] cf. Ar. Pax 51
- 136(grc) ἀνδροίδηϊ] vide supra ad Astr. 8,189
- 138(grc) σπεῖς σοῦτ] vide supra ad Astr. 7,92
- 141(grc) μεγάφωνα] cf. ngr. μεγάφωνο (itaque μεγάφωνον exspectaveris, hic quasi a forma quadam *μεγάφων)
- 142(grc) ἀμπλιόωνα] cf. vocem Bohemicam „amplión“
- 142(grc) ἐπίκλησιν καλέουσιν] vide supra ad Astr. 1,15
- 145(grc) τρόμος ἕλε γυῖα] cf. formulam Homericam τρόμος ἔλλαβε γυῖα ( Il. 3,34 et al.)
- 148(grc) ἔπεσιν μὲν ἀποσταδὰ πουλυλόγοισιν] cf. Od. 6,143.146 (ἐπέεσσιν ἀποσταδὰ μειλιχίοισι) (Ulixes deliberat, utrum Nausicaam alloquatur necne)
- 149(grc) λέσχην λέξαντες] de verbo λέσχη cf. Od. 18,329 (sed alio sensu)
- 149(grc) αὖθι μένοντες] = Il. 6,84 et al.
- 151(grc) ὁμοφρονέων] cf. eadem sede Od. 6,183; 9,456
- 161(grc) καί μοι ἀμειβόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα] ~ Il. 15,48; 23,557 (sed ibi semper cum accusativo μιν)
- 163(grc) γενεήν τε δόμον τε] cf. clausulam Homericam γενεήν τε τόκον τε ( Il. 7,128; 15,141)
- 165(grc) τοιγὰρ ἐγὼν ἐρέω] vide supra ad Astr. 1,12
- 166(grc) Εἰμὶ δ’ ἐγὼ πύματος πάντων] vide etiam Křesadlo Proslední pěvec 1 (Εἰμὶ δ’ ἐγὼ πύματος μὲν ἀοιδῶν ἱμεροφωνῶν)
- 167(grc) ἕλε μοῖρα κραταιή] cf. Il. 5,83 (ἔλλαβε ... μοῖρα κραταιή). Vide etiam supra ad Astr. 1,127.
- 178(grc) ψευδολογίζοντες] ψευδολογίζω apud veteres non legitur, sed cf. ψευδολογέω. Vide etiam Astr. 21,143
- 191sq.(grc) cf. paroemium Latinum „pecunia non olet“
- 206(grc) μάσκα] cf. ngr. μάσκα, vide etiam Astr. 22,128
- 217(grc) λαιμαγρίῃς] λαιμαγρία inde a Platone ( R. 619b) legitur
- 223(grc) vide supra ad 37
- 225(grc) vide supra ad Astr. 1,8
- 227(grc) ~ Astr. 10,30
- 230(grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194
- 242(grc) δαίμονας οὐρανίωνας] cf. clausulam Homericam θεοὶ Οὐρανίωνες (Il. 1,570 et al.)
- 250(grc) ἠΰς τε καλός τε] cf. clausulam Homericam ἠΰς τε μέγας τε (Il. 2,653 et al.)
- 257(grc) οὐρανόθεν καταβάντας] vide supra ad Astr. 3,8; Astr. 10,62
- 257(grc) νόος ἐστὶ μέγιστος] cf. formulam Homericam κράτος ἐστὶ μέγιστον (Il. 2,118 et al.).
- 273(grc) φέρεν ἰχθὺν εἰν ὀνύχεσσιν] cf. Il. 12,202.220 (φοινήεντα δράκοντα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον); Od. 15,161 (αἰετὸς ἀγρὴν χῆνα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον)
- 288(grc) vide supra ad Astr. 1,8
- 289(grc) vide supra ad 38
- 298(grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194. Cf. etiam 37
- 304sq.(grc) vide supra ad Astr. 3,135sq.
- 309(grc) αἷμα κελαινόν] vide supra ad Astr. 2,93
- 310(grc) ἕλε τρόμος] cf. eadem sede Il. 19,14; 22,136
- 318(grc) = 226
- 319(grc) ὄντα πέλωρα] cf. eadem sede Il. 2,321 (δεινὰ πέλωρα). Vide etiam supra ad Astr. 12,252
- 319(grc) φόβος ἦν ὁράασθαι] cf. eadem sede Od. 18,4 (μέγας ἦν ὁράασθαι)
- 322(grc) ἐναντίον ἦλθον] cf. eadem sede Od. 13,226 (ἐναντίος ἦλθε)
- 324(grc) χεῖρας ὀρεγνύ] cf. eadem sede Il. 1,351; 22,37 (utroque loco: χεῖρας ὀρεγνύς)
- 325(grc) φεῖσρον ἐρύσας παρὰ μηροῦ] cf. formulam Homericam φάσγανον/ξίφος/ἄορ ὀξὺ ἐρυσσάμενος παρὰ μηροῦ ( Il. 1,190 et al.)
- 327(grc) τόδε γὰρ μέγα θαῦμα τέτυκτο] cf. Il. 18,549 (τὸ δὴ περὶ θαῦμα τέτυκτο); 13,99 (μέγα θαῦμα). Vide etiam Astr. 11,16; Astr. 19,124
- 331(grc) ἱματιοθήκῃ] cf. Hsch. κ 648
- 335(grc) εἱματοθήκην] apud veteres non legitur, sed cf. supra v. 331
- 342(grc) κῦδος ὀπάσσων] cf. eadem sede Il. 7,205 (κῦδος ὄπασσον) et al. sim.
- 343(grc) ἀλλ’ ἄγε νῦν ἴομεν] = Od. 17,190
- 344(grc) πιαινήσω] haec forma futuri apud veteres non legitur
- 344(grc) ξείνια δώσω] cf. eadem sede Od. 9,229 (ξείνια δοίη); 18,405 (ξείνια δῶκα) et al.
- 347(grc) νοσταλγίη λάβε θυμόν] cf. formulam Homericam ἄχος/μένος ἔλλαβε θυμόν ( Il. 14,475; 23,468). νοσταλγία verbum veteribus ignotum, sed cf. ngr.
- 348(grc) φάσματι] apud Homerum non legitur
- 348(grc) ἔπεα πτερόεντα προσηύδων] vide supra ad Astr. 9,69
- 351(grc) ἐς χαλκοβατὲς δῶ] vide supra ad Astr. 9,232
- 353(grc) κνώδαλον] vide supra ad Astr. 5,274
- 354(grc) νήπιός ἐσσ’] vide supra ad Astr. 8,286
- 354(grc) μαρξισμόν] terminus recentior, cf. ngr. μαρξισμός
- 355(grc) ὄναρ τε ὕπαρ] cf. Od. 19,547 (οὐκ ὄναρ, ἀλλ’ ὕπαρ ἐσθλόν); 20,90 (οὐκ ἐφάμην ὄναρ ἔμμεναι, ἀλλ’ ὕπαρ ἤδη)
- 367(grc) ὀξέα ὑβρίζων] cf. eadem sede Od. 17,245 (eadem sede) ὑβρίζων, de adverbio ὀξέα cf. Il. 2,222 (ὀξέα κεκληγώς) et al.
- 367(grc) τῷ κακκλάσθη φίλον ἦτορ] vide supra ad Astr. 1,166
- 369(grc) ἀκαχήμενα ἦτορ] vide supra ad 1
- 372(grc) ἀποχώρησιν] verbum pedestre
- 374sq.(grc) ~ Astr. 2,339sq. (sed ibi καλεργέα νῆα pro πλοῖον πεδίωφιν)
- 377(grc) ὣς φύσεως αὐτῆς θαυμάστερον οὐδὲν ἔνεστι] vide etiam Astr. 17,174; Astr. 19,134; Astr. 22,66.
Handschriftenapparat
- post 149(grc) ἀλλά γε Φράντα μεταφρήζων μετέθηκε ἅπαντα. M: omisit E
- 1-3(grc) primum in fine cantus Astr. 12, pro his Δηρὸν μὲν πλέομεν ζακενὸν δι’ ἀπείρονα κόσμον [Μανδὺν ζητοῦντες καὶ μῆλον κοσμοθεωροῦν]. M
- 2(grc) ὀξὺ] σφόδρα M supra
- 5(grc) σιγαλόεντα] τηλεορῶντα M
- 7(grc) γε] δὲ M
- 14(grc) γ’ M ante ἦσαν
- 17(grc) μεταθήτωρ M primum
- 22(grc) ταύτας] τούτους M primum
- 47(grc) δηρὸν] δηλὸν M
- 49(grc) οὐχὶ] οὔτι M
- 50(grc) μὴ] οὐ M primum (sed melius)
- 55(grc) ἐν τῷ μὲν] ξερὸς M primum
- 55(grc) οὐδέ τι] οὐδ’ ἔτι M
- 62(grc) ἰδὲ καὶ] καὶ M primum
- 64(grc) δ’] γ’ M primum
- 65(grc) πλάνου ξεινιακοῦ M primum
- 68(grc) ῥήμης] ῥώμης M primum
- 69(grc) τάδε] δέτε M primum
- 71(grc) σκευῶν] εἵμασι M primum
- 73(grc) ποταζόμενοι M primum
- 79(grc) γε] δὲ M
- 80(grc) ἄλλο τε ἠὲ] ἄλλον ἠὲ M
- 83(grc) τῷ πλανήτῃ] τούτῳ πλάνῃ M primum
- 96(grc) γ’ et ῥ’ deest in M
- 101(grc) ἐοικότες] ἔοικαν M
- 111(grc) σφισι τάς τοι] σφιν τὰς μὲν M
- 119(grc) λελιπῶτες M
- 121(grc) γ’ post ἔπειτα M
- 136(grc) παντομεταθήτωρ M primum
- 138(grc) δέ τοι] δὲ καὶ M
- 144(grc) ἀραρῶτες M (recte)
- 145(grc) φυγέμεν] φῦξαι M primum


Kommentar