Text
Über andere Weltraumpiraten und fremden Planeten, vor allem über die hypnotischen Tiere
Achtung: der diplomatische Text wird noch nachkollationiert.
- Hs.:
- (grc) Περὶ ἄλλων λῃστῶν κοσμικῶν καὶ περὶ ὑπνοτικῶν θηρῶν M
Ὣς πόῤῥω πλέομεν πρὸς πλάνην χρουνοφυλάκτων.?????‒‒ Ὣς πόῤῥω πλέομεν πρὸς πλάνην χρουνοφυλάκτων. So flogen wir weiter zum Planeten der Zeitwächter. Tak tedy dále jsme pluli tam k planetě strážníků času, Αὐτὰρ ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος λάβραξι πορεῦταις?????‒‒ Αὐτὰρ ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος λάβραξι πορεῦταις Doch ich machte eine Versammlung der fahrenden Raumwölfe avšak já svolal jsem schůzi svých všechněch kosmických vlků,
- Krit.:
- (grc) πορευταῖς deb.
- Sim.:
- (grc) αὐτὰρ ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος λάβραξι πορευταῖς] vide supra ad Astr. 14,10
- Krit.:
- (grc) ῥοβοτος E, cor.
- Hs.:
- (grc) τοῖσιν] -σι M
- Krit.:
- (grc) ἑταῖροι M: -ραι (?) E
- Sim.:
- (grc) ἔνθ’ ἄλλοι μὲν πάντες ἐπευφήμησαν ἑταῖροι] vide supra ad Astr. 3,68
- Sim.:
- (grc) variat noster Astr. 1,8
- Anm.:
- (grc) τμῆμα] Das Wort wird hier in der ngr. Bedeutung „Station“ verwendet (altgr. einfach „Abschnitt“, Substantiv zu τέμνω „schneiden“).
- Sim.:
- (grc) 8-11: = Astr. 19,183‒186
- Hs.:
- (grc) μῆχαρ] μῆχος M
- Krit.:
- (grc) λαβεῖν deb.(grc) πολύπικρον deb.
- Sim.:
- (grc) Μανδὺν πολύπικρον] vide supra ad Astr. 14,61
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.(grc) ἀφέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) = Astr. 19,187
- Krit.:
- (grc) αλλὰ E, cor.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.
- Sim.:
- (grc) κίνδυνος κρατερὸς κόσμῳ ἐπίκειται] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη)
- Hs.:
- (grc) δέτε] μὲν M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἐθέλει deb.(grc) ἄνοός τις deb.
- Sim.:
- (grc) ἄνοος] cf. Il. 21,441
- Sim.:
- (grc) ταλάντεσιν ἔσκεν] cf. Il. 8,69 (de libra Iovis), sed forma ταλάντεσιν pro ταλάντοις apud veteres inaudita
- Sim.:
- (grc) ἔτι τοῖσι λέγοντος ἐμοῦ] de re cf. Od. 16,11
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφώνῳ] ῥη- M
- Krit.:
- (grc) ὂψ (cf. Astr. 18,107) deb.(grc) βαρεῖα (cf. Astr. 8,221) deb.
- Anm.:
- (grc) εἰν τῇ ὀθόνῃ αἰσθητήρων] „Sensorschirm“, nach der ngr. Bedeutung „Bildschirm“ für οθόνη (im Altgriechischen bezeichnet das schon homerische Wort ὀθόνη „feines Leinen“ oder ein „Gewand“).
- Sim.:
- (grc) φεισροβόλοις ἀραρυῖα] cf. Il. 3,331 (ἐπισφυρίοις ἀραρυίας) et al.
- Sim.:
- (grc) σχέσθε] cf. eadem sede Il. 22,416; Od. 2,70.
- Anm.:
- (grc) 23f.: Zum zweiten Mal treten hierWeltraumpiratenauf. Auf witzige Weise setzt der Autor damit die häufig verwendete homerische Frageformel, ob es sich bei den Fremden um Piraten handele, in die Realität um. Der Homer-Bezug wird durch die Teilzitation der Formel in Vers 24 unterstrichen, wo das Zitat zugleich als Antwort fungiert. Siehe auch Astr. 2,132‒135.
- Sim.:
- (grc) ψυχὰς παρθέμενοι κακὰ ἀλλοδαποῖσι φέροντες] = Od. 3,74; 9,255
- Krit.:
- (grc) ὑμῖν ?
- Krit.:
- (grc) ἡμῖν: ἠμῖν E, cor.(grc) πιπράσκεσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) νηλέϊ θυμῷ] clausula Hom., vid. Od. 9,272 et al.
- Sim.:
- (grc) χόλος εἷλεν ἐμὸν κῆρ] cf. Il. 1,387 (Ἀτρείωνα δ’ ἔπειτα χόλος λάβεν); 9,436 (ἐπεὶ χόλος ἔμπεσε θυμῷ) et al.; de clausula ἐμὸν κῆρ cf. Il. 6,523 et al.
- Anm.:
- (grc) προπέτασμα] „Schutzschild“, eigentlich „Vorhang“, siehe LSJ 1996 s.v. προπέτασμα. Elektromagnetische Schilde wie hier werden auch in der Serie „Star Trek“ eingesetzt, vgl. Whitfield/Roddenberry 1968, 194: „The Enterprise is equipped with several types of deflectors, one of which is employed as a defensive weapon. This deflector shield does the same thing that steel plating does for a modern-day battleship. It is, in effect, an invisible force barrier around the Enterprise, protecting the vessel from anything but the most sophisticated and powerful weapons.“
- Krit.:
- (grc) ἄνδρες M: ἄνδες E(grc) ἀρχαῖοι deb.
- Sim.:
- (grc) ἐμπήλυγα] = ἐπήλυγα. Cf. E. Cyc. 680
- Hs.:
- (grc) ἐμπήλυγα] τοι ἐπήλυγα M
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφώνου] ῥη- M (-νων a.c.)
- Anm.:
- (grc) 37-42: Der Verfasser ironisiert, indem er dem alten Schutzschild modernere Technik gegenüberstellt.
- Krit.:
- (grc) παλαιόν deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδέ deb.(grc) ἴς deb.
- Krit.:
- (grc) ὔμμι deb.
- Sim.:
- (grc) σάος γὰρ ὄλεθρος] vide supra ad Astr. 11,228
- Hs.:
- (grc) γὰρ] μὲν M a.c.
- Krit.:
- (grc) αὐξῆσαι M: -ναι E
- Sim.:
- (grc) (et47) πυρηνιακήν] nl., cf. ngr. πυρηνικός. Vide etiam glossarium s.v. πυρηνιακός ‚nuclear‘
- Hs.:
- (grc) om. E: καὶ ἐλάσαι κρατερῶς εἰς χάσματα νῆα μέλαιναν M
- Anm.:
- (grc) Zusatzvers in M (siehe oben unter M): „und das schwarze Schiff mit Kraft ins All zu fliegen“(grc) ἶνα πυρηνιακήν] Der Antrieb der „Tolma“ funktioniert offensichtlich mit Atomenergie, ein beliebtes Antriebskonzept in der Science-Fiction.
- Krit.:
- (grc) φυγέμεν deb.
- Hs.:
- (grc) λῃστῆρας φυγέμεν] φῦξαι λῃστῆρας M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἲς deb.
- Sim.:
- (grc) 46sq.: = Astr. 14,328sq.
- Sim.:
- (grc) 47-62: versus a fine cantus Astr. 14 et initio cantus Astr. 15 resumpti
- Krit.:
- (grc) ἐφόρει deb.(grc) ἲς deb.
- Sim.:
- (grc) 50sq.: = Astr. 14,335sq.
- Sim.:
- (grc) = Astr. 15,1
- Krit.:
- (grc) ἀπὸ deb.(grc) νενοημένοι deb.
- Sim.:
- (grc) = Astr. 14,351
- Anm.:
- (grc)
- Krit.:
- (grc) ἴς deb.
- Sim.:
- (grc) = Astr. 15,2
- Krit.:
- (grc) μεμαῶτες (M) deb.
- Sim.:
- (grc) 56-62: = Astr. 15,5‒11
- Anm.:
- (grc) 56–61: Nur mit dem gr. Text sind die Verse im Detail schwer zu verstehen: σπουδή (v. 56) heißt hier „Geschwindigkeit“ („rychlost“), βάλλω (v. 57 und 61) „(an)zünden, feuern“ („pálit“), πάλιν „in entgegengesetzte Richtung“ („v protichodu“).
- Krit.:
- (grc) ἐποιήσαμεν deb.
- Krit.:
- (grc) οὐδ’ deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Anm.:
- (grc) 63f.: ὀπάζω hier nicht „jemandem etwas mitgeben, verleihen“, sondern „jemanden mit etwas ausstatten“ („výbavil“).
- Krit.:
- (grc) οὐρανίῃσιν deb.
- Sim.:
- (grc) 64-68: cf. Astr. 16,369‒372
- Hs.:
- (grc) τας κλέψεν ῥοβοτοις M a.c.
- Krit.:
- (grc) ῥοβότοις deb.
- Anm.:
- (grc) Der Vers fehlt in der Editio princeps, steht aber im Manuskript. Da Křesadlo ihn auch ins Tschechische übersetzt hat, dürfte der Ausfall im gr. Text ein Versehen sein.
- Krit.:
- (grc) ενὶ E, cor.
- Krit.:
- (grc) ενὶ E, cor.
- Anm.:
- (grc) 70f.: Zu Melis/Caesar vgl. Astr. 16,146f.
- Krit.:
- (grc) Τῶν δὲ ?
- Hs.:
- (grc) ηὕρομεν (p.c.)] εὕρομεν M
- Sim.:
- (grc) χαλεπὴ καὶ δουλιχὴ ἔσκε πόρευσις] cf. Od. 3,169 (δολιχὸν πλόον); 4,393 (δολιχὴν ὁδὸν ἀργελέην τε)
- Krit.:
- (grc) ἴς deb.
- Anm.:
- (grc) ἀτόμων μεγάλη ἴς] Zum Kernantrieb vgl. oben 44.
- Krit.:
- (grc) πολλα E, cor.
- Krit.:
- (grc) ἐλεύσομεν E, cor. (cf. 77)
- Anm.:
- (grc) 79-85: Ein Planet mit Wesen auf zwei Hälften, die sich gegenseitig bekämpfen, spielt etwa auch in der Star Trek TOS-Folge „Bele jagt Lokai“ (TOS 71 „Let That Be Your Last Battlefield“) eine zentrale Rolle.
- Krit.:
- (grc) ἰνὸς deb.
- Hs.:
- (grc) ἐδύναντο] γε δύναντο M a.c.
- Krit.:
- (grc) παχεῖα deb.
- Hs.:
- (grc) γε τῷ] πέρι M a.c.
- Krit.:
- (grc) ὄρειοί τε deb.
- Hs.:
- (grc) ἦσαν] ζῆσαν M
- Anm.:
- (grc) ὄρε(ι)ος (eigentlich „im Gebirge lebend“) hier im Sinne von „wild“ („divoký“).
- Krit.:
- (grc) μιῇ deb.
- Krit.:
- (grc) ἰδέσθαι deb.
- Sim.:
- (grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194
- Krit.:
- (grc) ἐπισκεψάμεθ’ (cf. 76) cor.: -σκεψάμεν E
- Anm.:
- (grc) 86-88: Der Autor beschreibt hier das astronomische Phänomen eines Doppelsternplanetensystems. Doppelsterne selbst sind keine Seltenheit. Die Hälfte aller Sterne oder sogar mehr sind Teile von binären Sternensystemen. Nach der Entdeckung des Teleskops hat der italienische Astronom Benedetto Castelli 1617 den Doppelstern Mizar entdeckt. Systematisch begann dann William Herschel mit der Katalogisierung von Doppelsternen. Siehe dazu Trimble 2001 (hier insb. 180‒182).
- Krit.:
- (grc) αφικόμεθ’ E, cor.
- Krit.:
- (grc) ἀφύσσαι deb.
- Anm.:
- (grc) ὕδωρ καὶ ἀφύσσαι] Auch Odysseus geht mit seinen Schiffen an Land, um Wasser zu schöpfen, vgl. Od. 9,85; 10,56 (jeweils καὶ ἀφυσσάμεθ’ ὕδωρ).
- Krit.:
- (grc) ἀστροπορευτῶν deb.
- Krit.:
- (grc) δέ τε deb.(grc) συντίθεσθαι deb.
- Hs.:
- (grc) ἐόντα] ἐμοῖσιν M a.c.
- Krit.:
- (grc) πλοῖόν περ deb.(grc) ἤπειρόνδε deb.
- Sim.:
- (grc) πλοῖόν περ ἐρύσσαμεν ἤπειρόνδε] cf. Od. 10,423 (νῆα μὲν ἂρ πάμπρωτον ἐρύσσομεν ἤπειρόνδε)
- Sim.:
- (grc) ἀνδράσι Πυγμαίοισιν] = Il. 3,6
- Hs.:
- (grc) γε] δὲ M
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) τοῖσιν μὲν κεφαλὰς πυκινὴ κεκαλύψατο λάχνη] cf. Il. 2,219 (φοξὸς ἔην κεφαλήν, ψεδνὴ δ’ ἐπενήνοθε λάχνη)
- Sim.:
- (grc) cf. Astr. 1,138
- Sim.:
- (grc) χαυλιόδοντας] vide supra ad Astr. 12,257
- Krit.:
- (grc) κάρποι E, cor.
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.
- Krit.:
- (grc) ᾔδειν ?
- Sim.:
- (grc) σμερδαλέῃ ἰαχῇ] vide supra ad Astr. 12,302(grc) σκίρτωσαν] cf. Il. 20,226.228
- Krit.:
- (grc) ἥδε E, cor.
- Krit.:
- (grc) ἀναΐξαντες deb.(grc) ἀπείλουν deb.
- Anm.:
- (grc) κνώδεσσιν] = κνώδουσι (von κνώδων, vgl. LSJ 1996 s.v.)
- Krit.:
- (grc) φείσροις deb.
- Hs.:
- (grc) γ’] δ’ M
- Anm.:
- (grc) λύμφη] Aus dem Lateinischen regräzisiert, vgl. die Angaben von Křesadlo im Glossar: „back formation from latin“. Zur gr. Abkunft des lat. lympha siehe OLD s.v. lympha: „app. by dissim. from Gk. νύμφη“.
- Krit.:
- (grc) ἀναφύσσαι deb.
- Krit.:
- (grc) σκάφεϊ deb.
- Krit.:
- (grc) μένεμεν E, cor.
- Krit.:
- (grc) τῷ σκάφεΐ γ’ deb.
- Krit.:
- (grc) θεωρῆσαί M: -ῆναί E(grc) ἀφύσσαι deb.
- Krit.:
- (grc) ἐπείτε deb.
- Krit.:
- (grc) ἐσθλοὺς E, cor.(grc) ζήτησα deb.
- Krit.:
- (grc) ενὶ E, cor.
- Krit.:
- (grc) μειδάοντας deb.
- Krit.:
- (grc) ἀμφὶ deb.
- Sim.:
- (grc) πουλυπόδεσσι θαλάσσης] cf. Od. 5,432 (πουλύποδος θαλάμης)
- Anm.:
- (grc) κωφῶς] Die tschechische Übersetzung („nepřesně ovšem, jen trochu“) lässt vermuten, dass Křesadlo hier κούφως („leicht“) meinte.
- Krit.:
- (grc) ἄνδας E, cor.
- Anm.:
- (grc) 129-132: Zweit- bzw. Drittshuttle. Eines der schiffseigenen Shuttles wurde von Kypta entwendet, vgl. Astr. 14,230‒256.
- Krit.:
- (grc) ῥοβοτος E, cor.
- Krit.:
- (grc) ἥ deb.
- Hs.:
- (grc) οὐχὶ] οὔτι M
- Sim.:
- (grc) καὶ ἐτάρω κρίνας δύο] vide supra ad Astr. ΙΙ 8(grc) πάντων ἔξοχ’ ἀρίστω] cf. Il. 20,158 (δύο δ’ ἀνέρες ἔξοχ’ ἄριστοι)
- Krit.:
- (grc) ἐσσύμενοι deb.(grc) ἀστροπορευτήν (cf. Astr. 4,29) deb.
- Krit.:
- (grc) τοῦ σκάφεος deb.(grc) ἆλτο deb.
- Sim.:
- (grc) ἆλτο χαμᾶζε] vide supra ad Astr. 8,23
- Krit.:
- (grc) κατὰ deb.
- Krit.:
- (grc) οὐχ deb.
- Sim.:
- (grc) ἐπεὶ οὐχ ἥνδανε θυμῷ] vide supra ad Astr. 3,25
- Hs.:
- (grc) θυμῷ] πρῆγμα M
- Krit.:
- (grc) ἲς deb.
- Sim.:
- (grc) ὄσσε κάλυψεν] vide supra ad Astr. 1,44
- Anm.:
- (grc) 140-150: Erotische Phantasie. Franta bricht die Schilderung im Sinne der epischen Zurückhaltung vor der Schilderung des Geschlechtsaktes ab. Vgl. Weise 2024, 272.
- Krit.:
- (grc) ἠδὲ deb.
- Krit.:
- (grc) σιγαλοένος E: σιγαλόεντος deb.
- Hs.:
- (grc) δόμου μάλα] δόμοιο δὲ M a.c.
- Krit.:
- (grc) ἔνθα δὲ deb.
- Krit.:
- (grc) ἐσθλοῖσίν deb.
- Hs.:
- (grc) παύροισιν M: -σι E
- Sim.:
- (grc) μοι γήθησε φίλον κῆρ] vide supra ad Astr. 15,77
- Krit.:
- (grc) μειλιχίοις deb.
- Krit.:
- (grc) προσηύδων deb.
- Krit.:
- (grc) ἐρώτων M: ἐρω- E
- Sim.:
- (grc) ὡς καὶ αἰδέομαι] cf. Od. 6,221
- Krit.:
- (grc) ἐμῇ ?
- Krit.:
- (grc) ἀμφὶ deb.
- Krit.:
- (grc) εἰς M: εἰν E(grc) ἀγαυοί deb.
- Krit.:
- (grc) θ’ ὡς deb.
- Krit.:
- (grc) ἀνδρειάντες M: -είαντες E
- Sim.:
- (grc) οὖλον τὸν ὄνειρον] cf. Il. 2,6 (Iuppiter Agamemnoni somnium mittere vult: οὖλον Ὄνειρον)
- Krit.:
- (grc) θήρεσσιν deb.
- Hs.:
- (grc) ἐοικὼς] ὅμοιος M
- Krit.:
- (grc) ἑῷ M: ἑῳ E
- Hs.:
- (grc) βιοραδιοφώνῳ] βιορη- M
- Sim.:
- (grc) ἀγγελίην πέμψεν] cf. eadem sede Il. 9,422 (ἀγγελίην ἀπόφασθε); 14,355 (ἀγγελίην ἐρέων) et al.
- Krit.:
- (grc) ῥαδιοφωνήσας M: -φώνησας E
- Hs.:
- (grc) ῥαδιοφωνήσας] ῥη- M
- Hs.:
- (grc) ἠνέγκαι] ἠνέγκειν M
- Krit.:
- (grc) δέ τ’ deb.(grc) ἀποπτάσθαι deb.
- Krit.:
- (grc) Ταῦτα M: Τοῦτα E
- Sim.:
- (grc) ῥέξεν στερεῇς πραπίδεσσιν] cf. Od. 11,272 (ἔρεξεν ἀιδρείῃσι νόοιο); στερεῇς πραπίδεσσιν imitatur clausulam Homericam ἰδυίῃσι πραπίδεσσιν, cf. supra ad Astr. 1,116
- Krit.:
- (grc) ὣς deb.
- Krit.:
- (grc) που E, cor.(grc) ἀγαυοὶ deb.
- Sim.:
- (grc) πουλυπόδεσσιν] cf. supra ad v. 127
- Krit.:
- (grc) Οὗτοι M: Τοῦτοι E
- Anm.:
- (grc) 174-177: Hypnotische Wesen, die ihren Opfern Illusionen eingeben, um sie zu überwinden, begegnen etwa in James Harvey Haggards (1913-) Short story „Fruit of the Moon-weed“ (Astounding Stories Nov. 1935) (Bleiler 1990, 157f. Nr. 534) (hier sind ebenfalls klar erotische Elemente) und in Stanley G. Weinbaums „A Martian Odyssey“ (zuerst in Wonder Stories Juli und November 1934) (Bleiler 1990, 481f. Nr. 1662f.).
- Krit.:
- (grc) ὀτρυνομένοι ενὶ E, cor.(grc) θυμῷ M: θημῷ E
- Krit.:
- (grc) ἑλεῖν deb.(grc) οὐδὲ deb.
- Sim.:
- (grc) βρώμην τιν’ ἑλεῖν ἰδὲ οὐδὲ ποτῆτα] cf. Od. 10,460 (ἐσθίετε βρώμην); 18,407 (βρωτὺν οὐδὲ ποτῆτα).
- Sim.:
- (grc) νεκροὺς τότε καὶ κατέδοντο] cf. Il. 19,31 (de muscis: φῶτας ἀρηιφάτους κατέδουσιν) (= 24,415); Od. 11,116 (βίοτον κατέδουσιν) et al.
- Krit.:
- (grc) Οὐδέ deb.(grc) ἀφύσσαμεθ’ E, cor.
- Sim.:
- (grc) ἀφυσσάμεθ’ ὕδωρ] vide supra ad 90
- Sim.:
- (grc) ἄσμενοι ἐκ θανάτου] vide supra ad Astr. 2,338
- Krit.:
- (grc) σκάφει deb.
- Sim.:
- (grc) εἰσορόωσιν] clausula Hom., vid. Il. 12,312 et al.
- Sim.:
- (grc) τὸν μὲν πρῶτα θέλον κτάμεναι] cf. Il. 5,301 (τὸν κτάμεναι μεμαώς)
- Sim.:
- (grc) φρονέοντί τοι] cf. Il. 13,458 (οἱ φρονέοντι) et al.(grc) ἥνδανε βουλή] clausula Hom., vid. Il. 18,510 et al.
- Krit.:
- (grc) δέ τέ μιν deb.
- Krit.:
- (grc) οἰκίσκῳ M a.c. (recte)(grc) εἰσατο E, cor.(grc) ἐρυκειν E, cor.
- Anm.:
- (grc) οἰκίσμῳ Φάραδαι] Der Faradayscher Käfig, nach dem englischen Physiker Michael Faraday (1791‒1867) benannt, ist eine von einem elektrischen Leiter umschlossene Hülle. Eigentlich geht es darum, dass der innere Bereich feldfrei ist, hier ist aber eher gemeint, dass die hypnotische Kraft nicht nach außen gelangt. Siehe https://de.wikipedia.org/wiki/Faradayscher_Käfig
- Sim.:
- (grc) ἐς Κλουβίν] vide supra ad Astr. 2,43
- Hs.:
- (grc) συνθετικὴν] -κῆς M
- Anm.:
- (grc) ἀνάγνωτα] Ansprache an den Leser.
- Krit.:
- (grc) ἀναγνῶστα deb.(grc) ἐνίψω ?
- Sim.:
- (grc) ἀλλά γε νῦν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο] vide supra ad Astr. 1,213
τοῦδε χρόνου
γε φυλακτήρων πρὸς τμῆμα δόμον τε.
zur Station und der
Heimstatt der Wächter unserer Zeit.
k oněch strážníku času
tam stanici a k jejich domu.
- Krit.:
- (grc) δόμοντε E, cor.
Fußnoten
- (1) V českém překladu zbytečné: V originále starořecké a novořecké slovo: Je však nutno použít, aby se udržel překladu verš proti verši. In der tschechischen Übersetzung überflüssig: Im Original ein altgriechisches und neugriechisches Wort: Aber es ist notwendig es zu verwenden, damit man die Übersetzung Vers für Vers hat.
Einleitung
Inhaltliche Einleitung
Dieser Gesang ist in seiner Handlung vielfach mit den anderen Gesängen der zweiten Werkhälfte verwoben und verweist mehrfach auf bereits Erzähltes zurück und auf noch zu Erzählendes voraus (vgl. insb. XX 191). Vor allem fallen die Bezüge zu XIV und XVII auf. So verweist die Mannschaftsversammlung am Anfang des Gesanges auf die Versammlung am Anfang von XIV und der anschließende Angriff der „Weltraumpiraten“ auf XVII zurück. Bei der Wiederholung des Themas „Weltraumpiraten“ steht wohl der witzige Einfall des Autors im Vordergrund, dass der in XVII von den ersten Weltraumpiraten erbeutete „Tarnschild“ veraltet und daher für Nemo wertlos ist. Wie in XIV setzt Nemo daher den Zusatzantrieb ein, um den Piraten zu entkommen und gerät so in eine zunächst unbekannte Weltraumgegend, die er allerdings mit den in XVI von den Robotern gestohlenen Sternenkarten lokalisieren kann. Jetzt folgen wie in XIII kleinere Episoden über unterschiedliche außerirdische Welten. Als Motivation für deren Besuch gilt das Suchen von Wasser, welches Nemo zum Trinken und zur Herstellung der synthetischen Nahrung auf seinem Schiff benötigt (XX 90-92. 111. 113-115). Dieses Motiv ist aus den homerischen Apologoi entlehnt, wo Odysseus etwa aus demselben Grund bei den Lotophagen landet (Od. 9,85).
Noch nicht unter dieses Motiv fallen jedoch die ersten zwei Welten. Die erste ist ein Riesenplanet, der aufgrund seiner enormen Schwerkraft für vernunftbegabte Wesen unbewohnbar ist. Um ihn kreist jedoch ein „Gürtel“, dessen zwei Oberflächen von verfeindeten Wesen bewohnt werden, die miteinander im Krieg liegen (XX 79-85). Die zweite ist ein Doppelsternsystem mit bizarren Planetenbahnen (XX 86-88). Zweiteres dient wohl nur, wie auch aus XX 88 (χάρματα ἀστρονόμοισιν) hervorgeht, der Unterbringung und Erwähnung des astronomischen Phänomens im Text.
Dann folgen die ausführlicheren Berichte über die Tlalochen und die hypnotischen Wesen. Bei den Tlalochen handelt es sich um wollige „Zephalopoden“ mit scharfen Zähnen, die, obschon zunächst freundlich, ohne Grund angreifen. Vom Aussehen her könnte man an eine Art „Gremlins“ denken. Am interessantesten und ausführlichsten geschildert ist schließlich der letzte Abschnitt über die hypnotischen Wesen. In seiner Struktur ähnelt er typischen Star Trek-Folgen: Shuttlemission auf fremden Planeten – keine Rückmeldung – Rettungsaktion – Menschliche Crewmitglieder in Gefahr – Rettung durch nichtmenschliche Besatzungsmitglieder. Bemerkenswert ist hier vor allem der Einsatz des Shuttles, um auf den Planeten zu landen. Dies findet sich so nur hier. Allerdings weist es auch wiederum auf XIV zurück, wo eines der Shuttle durch Kypta verloren ging (XX 130-132).
Die hypnotischen Wesen selbst entsprechen, wenn man Homer dagegen hält, wohl am ehesten den Sirenen, die die Seefahrer mit ihrem Gesang zu sich locken, um sie schließlich zu fressen. Der Faradaysche Käfig hätte dann sein Äquivalent in dem Wachs, mit dem Odysseus seine Gefährten vor dem Lockgesang der Sirenen „abschirmt“. Diese Parallelen sind allerdings nur sehr vage. Eher spielen hier Vorlagen aus der modernen SF eine Rolle. An erster Stelle ist hier wohl an die „Traum-Bestien“ aus Stanley G. Weinbaums „Mars-Odyssee“ zu denken. Diese Wesen projizieren ebenfalls Sehnsüchte und Verlangen ihrer Opfer, um sie in eine Falle zu locken. Der Protagonist Jarvis kann auch hier nur von seinem außerirdischen Freund Tweel gerettet werden, indem dieser das „Traum-Biest“, welches Jarvis mit einer Projektion von dessen Freundin Fancy Long lockt, mit seiner Waffe kaltstellt. (Vgl. WEINBAUM 1987, 34-37). Zuvor hatte Jarvis selbst Tweel von einem solchen Wesen auf dieselbe Art befreit (WEINBAUM 1987, 19f.). Der Vergleich der Lebewesen mit Polypen bei Křesadlo (XX 173) deckt sich in etwa auch mit der Beschreibung bei Weinbaum, der von „zuckenden, sich ringelnden, schwarzen, seilarmigen Ungeheuern“ (ebd. 36) bzw. von „herumwedelnden Tentakeln“ (20) spricht, so dass auch hier die Assoziation zu einem tintenfisch-ähnlichen Wesen gesucht ist. Im Übrigen begegnet der Tintenfisch als Vergleichsobjekt auch an einer Stelle in der Odyssee, wenn auch in ganz anderem Zusammenhang: Der sich an einen Felsen am Ufer der Phaiakeninsel klammernde Odysseus wird dort mit einem Tintenfisch verglichen (Od. 5,432f.).
Weiterhin kann man in Bezug auf die hypnotischen Wesen noch auf die Star Trek-Folgen „The Man Trap“ (TOS 2; Dt. „Das Letzte seiner Art) und den Anfang von „Mudd's Passion“ (TAS 9; Dt. „Der Liebeskristall“) hinweisen. In „Mudd's Passion“ möchte der schon mehrfach in der Originalserie begegnende Gauner Harry Mudd Minenarbeitern auf dem Planeten Motherlode Kristalle verkaufen, mit denen man jede Person des eigenen Geschlechts zum Freund, jede des anderen Geschlechts zur Geliebten machen kann (Man beachte die im Hintergrund wirkende Sexualmoral). Spock entlarvt jedoch bald, dass es sich bei dem von Mudd zu Demonstrationszwecken vorgeführten Mädchen um einen „rigelianischen Hypnoid“ handelt, einem echsenartigen Wesen, das offensichtlich andere Projektionen seiner selbst erzeugen kann. Ähnliches vermag auch das Wesen in „The Man Trap“. Es kann Projektionen von unterschiedlichen Personen erzeugen und täuscht so verschiedene von Kirks Besatzungsmitgliedern, um an das für ihn lebenswichtige Salz zu gelangen, das es den Menschen mit seinen saugkopfähnlichen Fingerspitzen aus ihrem Körper entzieht. Diese Parallelen sind allerdings nicht so eindeutig wie bei Weinbaum, den man m.E. mit einiger Sicherheit als Vorbild vermuten darf.
Überlieferung
Die Editionsgrundlage bilden eine Handschrift (M), ein Typoskript (T) und eine Printedition (E). Die vollständige Beschreibung der herangezogenen Quellen findet sich im Abschnitt Überlieferung sowie in der editorischen Einführung.
- Seitenabschnitte
- M: 181v–187vT: 214–220E: 214–220
- Sprache & Versmaß
- Griechisch: HexameterTschechisch: Hexameter
Apparate
Textkritischer Apparat
- 2(grc) πορευταῖς deb.
- 3(grc) ῥοβοτος E, cor.
- 5(grc) ἑταῖροι M: -ραι (?) E
- 12(grc) λαβεῖν deb.
- 12(grc) πολύπικρον deb.
- 13(grc) οὐδέ deb.
- 13(grc) ἀφέσθαι deb.
- 14(grc) αλλὰ E, cor.
- 15(grc) δέ τε deb.
- 16(grc) ἐθέλει deb.
- 16(grc) ἄνοός τις deb.
- 19(grc) ὂψ (cf. Astr. 18,107) deb.
- 19(grc) βαρεῖα (cf. Astr. 8,221) deb.
- 25(grc) ὑμῖν ?
- 27(grc) ἡμῖν: ἠμῖν E, cor.
- 27(grc) πιπράσκεσθαι deb.
- 33(grc) ἄνδρες M: ἄνδες E
- 33(grc) ἀρχαῖοι deb.
- 38(grc) παλαιόν deb.
- 41(grc) οὐδέ deb.
- 41(grc) ἴς deb.
- 42(grc) ὔμμι deb.
- 44(grc) αὐξῆσαι M: -ναι E
- 45(grc) φυγέμεν deb.
- 46(grc) ἲς deb.
- 50(grc) ἐφόρει deb.
- 50(grc) ἲς deb.
- 53(grc) ἀπὸ deb.
- 53(grc) νενοημένοι deb.
- 55(grc) ἴς deb.
- 56(grc) μεμαῶτες (M) deb.
- 57(grc) ἐποιήσαμεν deb.
- 58(grc) οὐδ’ deb.
- 61(grc) δέ τ’ deb.
- 64(grc) οὐρανίῃσιν deb.
- 66(grc) ῥοβότοις deb.
- 69(grc) ενὶ E, cor.
- 70(grc) ενὶ E, cor.
- 73(grc) Τῶν δὲ ?
- 75(grc) ἴς deb.
- 77(grc) πολλα E, cor.
- 79(grc) ἐλεύσομεν E, cor. (cf. 77)
- 80(grc) ἰνὸς deb.
- 82(grc) παχεῖα deb.
- 83(grc) ὄρειοί τε deb.
- 84(grc) μιῇ deb.
- 85(grc) ἰδέσθαι deb.
- 86(grc) ἐπισκεψάμεθ’ (cf. 76) cor.: -σκεψάμεν E
- 89(grc) αφικόμεθ’ E, cor.
- 90(grc) ἀφύσσαι deb.
- 91(grc) ἀστροπορευτῶν deb.
- 92(grc) δέ τε deb.
- 92(grc) συντίθεσθαι deb.
- 94(grc) πλοῖόν περ deb.
- 94(grc) ἤπειρόνδε deb.
- 98(grc) ἠδὲ deb.
- 102(grc) κάρποι E, cor.
- 104(grc) δέ τ’ deb.
- 105(grc) ᾔδειν ?
- 107(grc) ἥδε E, cor.
- 108(grc) ἀναΐξαντες deb.
- 108(grc) ἀπείλουν deb.
- 109(grc) φείσροις deb.
- 115(grc) ἀναφύσσαι deb.
- 116(grc) σκάφεϊ deb.
- 117(grc) μένεμεν E, cor.
- 118(grc) τῷ σκάφεΐ γ’ deb.
- 119(grc) θεωρῆσαί M: -ῆναί E
- 119(grc) ἀφύσσαι deb.
- 120(grc) ἐπείτε deb.
- 122(grc) ἐσθλοὺς E, cor.
- 122(grc) ζήτησα deb.
- 123(grc) ενὶ E, cor.
- 124(grc) μειδάοντας deb.
- 126(grc) ἀμφὶ deb.
- 129(grc) ἄνδας E, cor.
- 130(grc) ῥοβοτος E, cor.
- 131(grc) ἥ deb.
- 136(grc) ἐσσύμενοι deb.
- 136(grc) ἀστροπορευτήν (cf. Astr. 4,29) deb.
- 137(grc) τοῦ σκάφεος deb.
- 137(grc) ἆλτο deb.
- 138(grc) κατὰ deb.
- 139(grc) οὐχ deb.
- 140(grc) ἲς deb.
- 141(grc) ἠδὲ deb.
- 142(grc) σιγαλοένος E: σιγαλόεντος deb.
- 143(grc) ἔνθα δὲ deb.
- 144(grc) ἐσθλοῖσίν deb.
- 146(grc) μειλιχίοις deb.
- 147(grc) προσηύδων deb.
- 148(grc) ἐρώτων M: ἐρω- E
- 151(grc) ἐμῇ ?
- 152(grc) ἀμφὶ deb.
- 154(grc) εἰς M: εἰν E
- 154(grc) ἀγαυοί deb.
- 155(grc) θ’ ὡς deb.
- 156(grc) ἀνδρειάντες M: -είαντες E
- 161(grc) θήρεσσιν deb.
- 163(grc) ἑῷ M: ἑῳ E
- 166(grc) ῥαδιοφωνήσας M: -φώνησας E
- 168(grc) δέ τ’ deb.
- 168(grc) ἀποπτάσθαι deb.
- 169(grc) Ταῦτα M: Τοῦτα E
- 170(grc) ὣς deb.
- 172(grc) που E, cor.
- 172(grc) ἀγαυοὶ deb.
- 174(grc) Οὗτοι M: Τοῦτοι E
- 175(grc) ὀτρυνομένοι ενὶ E, cor.
- 175(grc) θυμῷ M: θημῷ E
- 176(grc) ἑλεῖν deb.
- 176(grc) οὐδὲ deb.
- 178(grc) Οὐδέ deb.
- 178(grc) ἀφύσσαμεθ’ E, cor.
- 182(grc) σκάφει deb.
- 187(grc) δέ τέ μιν deb.
- 188(grc) οἰκίσκῳ M a.c. (recte)
- 188(grc) εἰσατο E, cor.
- 188(grc) ἐρυκειν E, cor.
- 192(grc) ἀναγνῶστα deb.
- 192(grc) ἐνίψω ?
- 194(grc) δόμοντε E, cor.
Similienapparat
- 2(grc) αὐτὰρ ἐγὼν ἀγορὴν θέμενος λάβραξι πορευταῖς] vide supra ad Astr. 14,10
- 5(grc) ἔνθ’ ἄλλοι μὲν πάντες ἐπευφήμησαν ἑταῖροι] vide supra ad Astr. 3,68
- 6(grc) variat noster Astr. 1,8
- 8-11(grc) = Astr. 19,183‒186
- 12(grc) Μανδὺν πολύπικρον] vide supra ad Astr. 14,61
- 13(grc) = Astr. 19,187
- 15(grc) κίνδυνος κρατερὸς κόσμῳ ἐπίκειται] cf. Il. 6,458 (κρατερὴ ἐπικείσετ’ ἀνάγκη)
- 16(grc) ἄνοος] cf. Il. 21,441
- 17(grc) ταλάντεσιν ἔσκεν] cf. Il. 8,69 (de libra Iovis), sed forma ταλάντεσιν pro ταλάντοις apud veteres inaudita
- 18(grc) ἔτι τοῖσι λέγοντος ἐμοῦ] de re cf. Od. 16,11
- 21(grc) φεισροβόλοις ἀραρυῖα] cf. Il. 3,331 (ἐπισφυρίοις ἀραρυίας) et al.
- 23(grc) σχέσθε] cf. eadem sede Il. 22,416; Od. 2,70.
- 24(grc) ψυχὰς παρθέμενοι κακὰ ἀλλοδαποῖσι φέροντες] = Od. 3,74; 9,255
- 29(grc) νηλέϊ θυμῷ] clausula Hom., vid. Od. 9,272 et al.
- 30(grc) χόλος εἷλεν ἐμὸν κῆρ] cf. Il. 1,387 (Ἀτρείωνα δ’ ἔπειτα χόλος λάβεν); 9,436 (ἐπεὶ χόλος ἔμπεσε θυμῷ) et al.; de clausula ἐμὸν κῆρ cf. Il. 6,523 et al.
- 33(grc) ἐμπήλυγα] = ἐπήλυγα. Cf. E. Cyc. 680
- 42(grc) σάος γὰρ ὄλεθρος] vide supra ad Astr. 11,228
- 44(grc) (et47) πυρηνιακήν] nl., cf. ngr. πυρηνικός. Vide etiam glossarium s.v. πυρηνιακός ‚nuclear‘
- 46sq.(grc) = Astr. 14,328sq.
- 47-62(grc) versus a fine cantus Astr. 14 et initio cantus Astr. 15 resumpti
- 50sq.(grc) = Astr. 14,335sq.
- 52(grc) = Astr. 15,1
- 53(grc) = Astr. 14,351
- 55(grc) = Astr. 15,2
- 56-62(grc) = Astr. 15,5‒11
- 64-68(grc) cf. Astr. 16,369‒372
- 74(grc) χαλεπὴ καὶ δουλιχὴ ἔσκε πόρευσις] cf. Od. 3,169 (δολιχὸν πλόον); 4,393 (δολιχὴν ὁδὸν ἀργελέην τε)
- 85(grc) θαῦμα ἰδέσθαι] vide supra ad Astr. 1,194
- 94(grc) πλοῖόν περ ἐρύσσαμεν ἤπειρόνδε] cf. Od. 10,423 (νῆα μὲν ἂρ πάμπρωτον ἐρύσσομεν ἤπειρόνδε)
- 96(grc) ἀνδράσι Πυγμαίοισιν] = Il. 3,6
- 99(grc) τοῖσιν μὲν κεφαλὰς πυκινὴ κεκαλύψατο λάχνη] cf. Il. 2,219 (φοξὸς ἔην κεφαλήν, ψεδνὴ δ’ ἐπενήνοθε λάχνη)
- 100(grc) cf. Astr. 1,138
- 101(grc) χαυλιόδοντας] vide supra ad Astr. 12,257
- 106(grc) σμερδαλέῃ ἰαχῇ] vide supra ad Astr. 12,302
- 106(grc) σκίρτωσαν] cf. Il. 20,226.228
- 127(grc) πουλυπόδεσσι θαλάσσης] cf. Od. 5,432 (πουλύποδος θαλάμης)
- 133(grc) καὶ ἐτάρω κρίνας δύο] vide supra ad Astr. ΙΙ 8
- 133(grc) πάντων ἔξοχ’ ἀρίστω] cf. Il. 20,158 (δύο δ’ ἀνέρες ἔξοχ’ ἄριστοι)
- 137(grc) ἆλτο χαμᾶζε] vide supra ad Astr. 8,23
- 139(grc) ἐπεὶ οὐχ ἥνδανε θυμῷ] vide supra ad Astr. 3,25
- 140(grc) ὄσσε κάλυψεν] vide supra ad Astr. 1,44
- 145(grc) μοι γήθησε φίλον κῆρ] vide supra ad Astr. 15,77
- 150(grc) ὡς καὶ αἰδέομαι] cf. Od. 6,221
- 160(grc) οὖλον τὸν ὄνειρον] cf. Il. 2,6 (Iuppiter Agamemnoni somnium mittere vult: οὖλον Ὄνειρον)
- 164(grc) ἀγγελίην πέμψεν] cf. eadem sede Il. 9,422 (ἀγγελίην ἀπόφασθε); 14,355 (ἀγγελίην ἐρέων) et al.
- 169(grc) ῥέξεν στερεῇς πραπίδεσσιν] cf. Od. 11,272 (ἔρεξεν ἀιδρείῃσι νόοιο); στερεῇς πραπίδεσσιν imitatur clausulam Homericam ἰδυίῃσι πραπίδεσσιν, cf. supra ad Astr. 1,116
- 173(grc) πουλυπόδεσσιν] cf. supra ad v. 127
- 176(grc) βρώμην τιν’ ἑλεῖν ἰδὲ οὐδὲ ποτῆτα] cf. Od. 10,460 (ἐσθίετε βρώμην); 18,407 (βρωτὺν οὐδὲ ποτῆτα).
- 177(grc) νεκροὺς τότε καὶ κατέδοντο] cf. Il. 19,31 (de muscis: φῶτας ἀρηιφάτους κατέδουσιν) (= 24,415); Od. 11,116 (βίοτον κατέδουσιν) et al.
- 178(grc) ἀφυσσάμεθ’ ὕδωρ] vide supra ad 90
- 180(grc) ἄσμενοι ἐκ θανάτου] vide supra ad Astr. 2,338
- 183(grc) εἰσορόωσιν] clausula Hom., vid. Il. 12,312 et al.
- 185(grc) τὸν μὲν πρῶτα θέλον κτάμεναι] cf. Il. 5,301 (τὸν κτάμεναι μεμαώς)
- 186(grc) φρονέοντί τοι] cf. Il. 13,458 (οἱ φρονέοντι) et al.
- 186(grc) ἥνδανε βουλή] clausula Hom., vid. Il. 18,510 et al.
- 190(grc) ἐς Κλουβίν] vide supra ad Astr. 2,43
- 193(grc) ἀλλά γε νῦν πλέομεν βάθεσιν κόσμοιο κενοῖο] vide supra ad Astr. 1,213
Handschriftenapparat
- 2(grc) Περὶ ἄλλων λῃστῶν κοσμικῶν καὶ περὶ ὑπνοτικῶν θηρῶν M
- 44a(grc) om. E: καὶ ἐλάσαι κρατερῶς εἰς χάσματα νῆα μέλαιναν M
- post 64(grc) τας κλέψεν ῥοβοτοις M a.c.
- 4(grc) τοῖσιν] -σι M
- 11(grc) μῆχαρ] μῆχος M
- 15(grc) δέτε] μὲν M a.c.
- 18(grc) ῥαδιοφώνῳ] ῥη- M
- 33(grc) ἐμπήλυγα] τοι ἐπήλυγα M
- 36(grc) ῥαδιοφώνου] ῥη- M (-νων a.c.)
- 42(grc) γὰρ] μὲν M a.c.
- 45(grc) λῃστῆρας φυγέμεν] φῦξαι λῃστῆρας M a.c.
- 73(grc) ηὕρομεν (p.c.)] εὕρομεν M
- 81(grc) ἐδύναντο] γε δύναντο M a.c.
- 82(grc) γε τῷ] πέρι M a.c.
- 83(grc) ἦσαν] ζῆσαν M
- 93(grc) ἐόντα] ἐμοῖσιν M a.c.
- 97(grc) γε] δὲ M
- 111(grc) γ’] δ’ M
- 132(grc) οὐχὶ] οὔτι M
- 139(grc) θυμῷ] πρῆγμα M
- 142(grc) δόμου μάλα] δόμοιο δὲ M a.c.
- 144(grc) παύροισιν M: -σι E
- 161(grc) ἐοικὼς] ὅμοιος M
- 163(grc) βιοραδιοφώνῳ] βιορη- M
- 166(grc) ῥαδιοφωνήσας] ῥη- M
- 167(grc) ἠνέγκαι] ἠνέγκειν M
- 190(grc) συνθετικὴν] -κῆς M


Kommentar